सौन्दरनन्द महाकाव्य (महाकवि अश्वघोष - विमला संस्कृत एवं हिन्दी व्याख्या सहित सम्पूर्ण १८ सर्ग)

३४२ सौन्दरनन्दं महाकाव्यम्
अन्वयः—श्लोकानुसारी अन्वयक्रमः ॥ ८८ ॥
व्याख्या—अत्रापि महालिभद्रायणादयो हि योगाभ्यासिनां नामानि निर्द्दिष्टानि
सन्ति ॥ ८८ ॥
हिन्दी—महालि, भद्रायण, सर्पदास, सुभूति, गोदत्त, सुजात, वत्स, संग्रामजित्,
भद्रजित्, अश्वजित्, श्रोण, शोण तथा कोटिकर्ण—॥ ८८ ॥
क्षेमाजितो नन्दकनन्दमाता वुपालिवागीशयशोयशोदाः ।
महाह्वयो वल्कलिराष्ट्रपालौ सुदर्शनस्वागतमेधिकाश्च ॥ ८९ ॥
अन्वयः—क्षेमाजितः नन्दकनन्दमाता वुपालिवागीशयशोयशोदाः महाह्वयः,
वल्कलिराष्ट्रपालौ सुदर्शनस्वागतमेधिकाश्च ॥ ८९ ॥
व्याख्या—अस्मिन् श्लोकेऽपि भिक्षु-भिक्षुणीनां नामानि निर्द्दिष्टानि सन्ति । 'क्षेमा-
जितः' इति पदे 'क्षेमा तथा अजित इति पदद्वयस्य सन्धिरस्ति, अतः डॉ० टामस-
महोदयस्य मतानुसारेण 'क्षेमाजितौ' पाठस्यावश्यकता नास्ति । 'नन्दकनन्दमातावु-
पालि......' पाठोऽपि विचारणीय एवाऽस्ति । डॉ० टामसनमहोदयस्तु 'नन्दकनन्द-
मातावुपालि...' इति समस्तपदमेव मन्यते, किञ्च डॉ० जान्स्टनमहोदयस्य मतानु-
सारेण पृथक् पदमिदमस्ति । 'नन्दकनन्दमाते' महोदयोऽयं 'द्वन्द्वान्ते श्रूयमाणं पदं प्रत्येक-
मभिसम्बध्यते' इति नियमानुसारेणास्य नन्दकमाता ( उत्तरा ) तथा नन्दमाता
( महाप्रजावती गौतमी ) इत्येवमेवार्थं करोति, यतः जान्स्टनमहोदयस्य मतानुसारे-
णाश्वघोषस्तु 'उत्तरा, गौतमी क्षेमा' इति तिसृणां भिक्षुणीनामुल्लेखोऽत्र वर्त्तते ।
'वुपालि' पदन्तु 'उपालि' पदस्यैव विकृतरूपमस्ति ॥ ८९ ॥
हिन्दी—क्षेमा, अजित, नन्दक, नन्दमाता ( महाप्रजावती गौतमी ), उपालि,
वागीश, यश, यशोद, महाह्वय ( महानाम ), वल्कलि, राष्ट्रपाल, सुदर्शन, स्वागत
तथा मेधिक—॥ ८९ ॥
स कप्फिनः काश्यप ओरुविल्वो महामहाकाश्यपतिष्यनन्दाः ।
पूर्णश्च पूर्णश्च स पूर्णकश्च शोणापरान्तश्च स पूर्ण एव ॥ ९० ॥
अन्वयः—सः कप्फिनः काश्यपः ओरुविल्वः महामहाकाश्यपतिष्यनन्दाः पूर्णश्च
पूर्णश्च सः पूर्णकश्च शोणापरान्तश्च सः पूर्णः एव च ॥ ९० ॥
व्याख्या—कप्फिनादयोऽपि नामान्येव भिक्षूणाम् ॥ ९० ॥
हिन्दी—कप्फिन, काश्यप, ओरुविल्व, महामहाकश्यप, तिष्य, नन्द, पूर्ण, पूर्ण,
पूर्णक, पूर्ण तथा शोणापरान्त—॥ ९० ॥
शारद्वतीपुत्रसुबाहुचुन्दाः कोन्देयकाप्यभृगुकुण्ठधानाः ।
सशैवलौ रेवतकौष्ठिलौ च मौद्गल्यगोत्रश्च गवाम्पतिश्च ॥ ९१ ॥
अन्वयः—शारद्वतीपुत्रसुबाहुचुन्दाः कौन्देयकाप्यभृगुकुण्ठधानाः स शैवलः रेवत-
कौष्ठिलो च मौद्गल्यगोत्रश्च गवाम्पतिश्च ॥ ९१ ॥