सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
सौन्दरनन्द महाकाव्य (महाकवि अश्वघोष - विमला संस्कृत एवं हिन्दी व्याख्या सहित सम्पूर्ण १८ सर्ग)

सौन्दरनन्द महाकाव्य (महाकवि अश्वघोष - विमला संस्कृत एवं हिन्दी व्याख्या सहित सम्पूर्ण १८ सर्ग)

Saundarananda Mahakavya of Ashvaghosha

महाकवि अश्वघोष (व्याख्याकार: आचार्य जगदीशचन्द्र मिश्र) द्वारा

DevanagariHindipublished496 पृष्ठ

पृष्ठ 277, कुल 496 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 277

स्वर्गापवादः ] एकादशः सर्गः २२३
हिन्दी—इसके बाद उसके मन के निश्चय को व्यक्त करने वाले संकेत को समझ
कर आनन्द ने अप्रिय किन्तु परिणाम-सुखद बातें उससे कहीं ॥ २२ ॥
आकारेणावगच्छामि तव धर्मप्रयोजनम् ।
यज्ज्ञात्वा त्वयि जातं मे हास्यं कारुण्यमेव च ॥ २३ ॥
अन्वयः—आकारेण एव तव धर्मप्रयोजनम् अवगच्छामि, यत् ज्ञात्वा त्वयि मे
हास्यं कारुण्यम् एव च जातम् ॥ २३ ॥
व्याख्या—आकारेण एव=स्वरूपेणैव, तव=भवतः, धर्मप्रयोजनम्=परिव्रज्या-
ऽर्थः, अवगच्छामि=जानामि, यज्ज्ञात्वा=यदवगम्य, त्वयि=तवोपरि, मे=मम,
हास्यम्=हसनम्, च=पुनः, कारुण्यम्=दया, एव, जातम्=समुत्पन्नम् । तपः-
प्रयोजनं तु केवलवासनासम्पूत्ति एव, तेन हि नन्दो हास्यकारुण्यस्य च पात्र
एवेति ॥ २३ ॥
हिन्दी—तुम्हारी आकृति से ही तुम्हारे तप का प्रयोजन जानकर मुझे तुम पर
हँसी भी आती है और दया भी ॥ २३ ॥
यथासनार्थं स्कन्धेन कश्चिद्गुर्वीं शिलां वहेत् ।
तद्वत् त्वमपि कामार्थं नियमं वोढुमुद्यतः ॥ २४ ॥
अन्वयः—यथा कश्चित् आसनार्थं स्कन्धेन गुर्वी शिलां वहेत्, तद्वत् त्वमपि
कामार्थं नियमं वोढुम् उद्यतः ( असि ) ॥ २४ ॥
व्याख्या—यथा=येन प्रकारेण, कश्चित्=कोऽपि, आसनार्थम्=उपवेशनार्थम्,
स्कन्धेन=अंसेन, गुर्वीम्=दुर्वहः, शिलाम्=प्रस्तरखण्डम्, वहेत्=धारयेत्, तद्वत्=
तथैव, त्वमपि=नन्दोऽपि, कामार्थम्=वासनापूर्त्यर्थम्, नियमम्=व्रतादिकम्, वोढुम्=
वहनं कर्त्तम्, उद्यतः=सन्नद्धोऽसि ॥ २४ ॥
हिन्दी—जैसे कोई बैठने के लिए कन्धे पर भारी पत्थर के टुकड़े को ढोये, उसी
तरह तुच्छ वासना की पूर्त्ति हेतु तुमने तप का आयोजन किया है ॥ २४ ॥
तिताडयिषया दृप्तो यथा मेषोऽपसर्पति ।
तद्वदब्रह्मचर्याय ब्रह्मचर्यमिदं तव ॥ २५ ॥
अन्वयः—यथा दृप्तः मेषः तिताडयिषया अपसर्पति, तद्वत् तव इदं ब्रह्मचर्यम्
अब्रह्मचर्याय ॥ २५ ॥
व्याख्या—यथा=येन रूपेण, दृप्तः=सदर्पः, मेषः=भेडकः, तिताडयिषया=
प्रहर्तुमिच्छया, अपसर्पति=पश्चाद्गामी भवति, तद्वत्=तेनैव प्रकारेण, तव=भवतः,
इदम्=एतत्, ब्रह्मचर्यम्=अष्टाङ्गमैथुनप्रतिषेधः, अब्रह्मचर्याय=ब्रह्मचर्यविहीनाय
एवास्ति ॥ २५ ॥
हिन्दी—जैसे गर्वीली भेंड किसी पर प्रहार करने के पूर्व पीछे हटती है, उसी
तरह तुम्हारा यह ब्रह्मचर्य-धारण कामोपभोग के लिए ही तो है ॥ २५ ॥