सौन्दरनन्द महाकाव्य (महाकवि अश्वघोष - विमला संस्कृत एवं हिन्दी व्याख्या सहित सम्पूर्ण १८ सर्ग)

स्वर्गपवादः ] दशमः सर्गः २०५
हिन्दी-उन अप्सराओं में किसी ने सुन्दर कमल के फूलों को तोड़ा, कुछ ने
धीरज के साथ उदात्तस्वरों में गीत गाया, कुछ ने प्रसन्न होकर मिल-जुलकर नृत्य
किया, नाचने में कुछ के हार उनके कठोर स्तन के संघर्ष से टूटकर बिखर गये ॥३७॥
कासाञ्चिदासां वदनानि रेजुर्वनान्तरेभ्यश्चलकुण्डलानि ।
व्याविद्धपर्णेभ्य इवाकरेभ्यः पद्मानि कारण्डवघट्टितानि ॥ ३८ ॥
अन्वयः—आसां कासाञ्चित् चलकुण्डलानि वदनानि वनान्तरेभ्यः व्याविद्धपर्णेभ्यः
आकरेभ्यः कारण्डवघट्टितानि पद्मानि इव रेजुः ॥ ३८ ॥
व्याख्या-आसाम् = एतासाम्, कासाञ्चित् = अप्सरसाम्, चलकुण्डलानि =
प्रकम्पच्छ्रवणाभरणानि, वदनानि = मुखानि, वनान्तरेभ्यः - वनस्य = काननस्य, अन्त-
रेभ्यः = मध्येभ्यः, व्याविद्धपर्णेभ्यः - व्याविद्धानि = विकीर्णानि, पर्णानि = पत्राणि,
येषां तेभ्यः, आकरेभ्यः = तडागेभ्यः, कारण्डवघट्टितानि - कारण्डवैः - ईषत् रण्डः
कारण्डः, तं वातीति कारण्डवः = हंसजातीयपक्षिविशेषः वरटस्तैः, घट्टितानि = प्रकम्पि-
तानि, पद्मानि = कमलानि, इव = यथा, रेजुः = शुशुभिरे । अत्रोत्प्रेक्षाऽलङ्कारः ॥३८॥
हिन्दी-उनमें से कई अप्सराओं के कुण्डलवाले मुँह वन के बीच ऐसे झांक
रहे थे, जैसे बिखरे पत्तों वाले सरोवर में कलहंसों द्वारा हिलाये गये कमल शोभित हो
रहे हों ॥ ३८ ॥
ताः निःसृताः प्रेक्ष्य वनान्तरेभ्यस्तडित्पताका इव तोयदेभ्यः ।
नन्दस्य रागेण तनुर्विवेपे जले चले चन्द्रमसः प्रभेव ॥ ३९ ॥
अन्वयः—तोयदेभ्यः तडित्पताका इव वनान्तरेभ्यः ताः निःसृताः प्रेक्ष्य रागेण
नन्दस्य तनुः चले जले चन्द्रमसः प्रभा इव विवेपे ॥ ३९ ॥
व्याख्या - तोयदेभ्यः = नीरदेभ्यः, तडित्पताकाः = विद्युद्वैजयन्ती, इव = यथा,
वनान्तरेभ्यः = काननान्तरेभ्यः, ताः = देवाङ्गनाः, निःसृताः = निर्गताः, प्रेक्ष्य = दृष्ट्वा,
रागेण = अनुरागेण, नन्दस्य = नृपस्य, तनुः = देहम्, चले = आन्दोलिते, जले = सलिले,
चन्द्रमसः = निशाकरस्य, प्रभा = विभा, इव = यथा, विवेपे = चकम्पे । अत्रोपमा-
लङ्कारः ॥ ३९ ॥
हिन्दी-बादलों से निकलनेवाली विद्युत्पताका की तरह वनों के भीतर से निक-
लती हुई उन अप्सराओं को देखकर आसक्तिवश नन्द की देह उसी तरह कांपने लगी,
जैसे चंचल पानी में चाँद की परछाई कांपती है ॥ ३९ ॥
वपुश्च दिव्यं ललिताश्च चेष्टास्ततः स तासां मनसा जहार ।
कौतूहलावजितया च दृष्ट्या संश्लेषतर्ष्यादिव जातरागः ॥ ४० ॥
अन्वयः-ततः सः तासां दिव्यं वपुः ललिताः चेष्टाः च कौतूहलावजितया
दृष्ट्या मनसा च संश्लेषतर्ष्याद् इव जातरागः जहार ॥ ४० ॥
सौ०-17