सौन्दरनन्द महाकाव्य (महाकवि अश्वघोष - विमला संस्कृत एवं हिन्दी व्याख्या सहित सम्पूर्ण १८ सर्ग)

Here is the exact line-by-line transcription of the text from the image into Devanagari script:

स्वर्गापवादः ] दशमः सर्गः १९५
दक्षिणस्कन्धोपरि स्थापयित्वा, गिरेः = भूधरस्य, प्रस्रवणम् = प्रपातः, अवतीर्णः =
प्रविष्टः, पिपासुः = पातुमिच्छुः, व्याघ्रः = चुलुकः, पितृभ्यः = पितृदेवेभ्यः, अम्भः =
जलम्, दित्सन् = दातुमिच्छन्, बभौ = शुशुभे ॥ १० ॥
हिन्दी-थकान के कारण लीलापूर्वक चलता हुआ, पूँछ को दाहिने कन्धे पर रखे
हुए, पहाड़ी झरने पर उतरा हुआ बाघ ऐसा लगता था, जैसे मानो पितरों को पानी
देने की इच्छा कर रहा है ॥ १० ॥
चलत्कदम्बे हिमवन्नितम्बे तरौ प्रलम्बे चमरो ललम्बे ।
छेतुं विलग्नं न शशाक बालं कुलोद्गतां प्रीतिमिवार्यवृत्तः ॥ ११ ॥
अन्वयः-चलत्कदम्बे हिमवन्नितम्बे प्रलम्बे तरौ चमरः ललम्बे, विलग्नं बालम्
आर्यवृत्तः कुलोद्गतां प्रीतिम् इव छेत्तुं न शशाक ॥ ११ ॥
व्याख्या-चलत्कदम्बे = चलन्तः = कम्पयन्तः, कदम्बाः = नीपाः, यस्मिन् तस्मिन्,
हिमवंन्नितम्बे = हिमालयस्य शिखरे, प्रलम्बे = विशाले, तरौ = वृक्षे, चमरः = धेनुगः,
ललम्बे = अलम्बत, सः, विलग्नम् = संसक्तम्, बालम् = पुच्छम्, आर्यवृत्तः-आर्यम् =
शालीनम्, वृत्तम् = आचरणम्, यस्य सः, कुलोद्गताम्-कुलात् = वंशात्, उद्गता
समुत्पन्ना, ताम्, प्रीतिम् = मैत्रीम्, इव = सदृशः, छेत्तुम् = कर्त्तयितुम्, न = नहि,
शशाक = अशक्नोत् । अत्रोपमाऽलङ्कारः । अनुप्रासालङ्कारस्य छटाऽपि विलक्षणात्र ॥
हिन्दी-हिमालय के नितम्बभाग पर एक लम्बे हिलते कदम्ब की डाल में एक
चमर की पूँछ फँसी थी । एक शालीन व्यक्ति जैसे परम्परागत मित्रता को नहीं तोड़
पाता, उसी तरह वह चमर भी उसे नहीं तोड़ सका ॥ ११ ॥
सुवर्णगौराश्च किरातसङ्घा मयूरपिच्छोज्ज्वलगात्रलेखाः ।
शार्दूलपातप्रतिमा गुहाभ्यो निष्पेतुरुद्गार इवाचलस्य ॥ १२ ॥
अन्वयः-सुवर्णगौराः मयूरपिच्छोज्ज्वलगात्रलेखाः च शार्दूलपातप्रतिमा किरात-
सङ्घाः अचलस्य गुहाभ्यः उद्गार इव निष्पेतुः ॥ १२ ॥
व्याख्या-सुवर्णगौराः = कनकाभाः, मयूरपिच्छोज्ज्वलगात्रलेखाः-मयूरस्य =
कलापिनः, पिच्छैः = बर्हिणैः, उज्ज्वलाः = देदीप्यमानाः, गात्रस्य = देहस्य, लेखाः =
सङ्गणनाः, येषां ते, च = पुनः, शार्दूलपातप्रतिमा = व्याघ्रपातसदृशाः, किरातसङ्घाः =
वनेचरसमूहाः, अचलस्य = भूधरस्य, गुहाभ्यः = कन्दराभ्यः, उद्गारः = वान्तः, इव =
यथा, निष्पेतुः = निर्जग्मुः, शार्दूलप्रतिमेत्यत्रोपमाऽलङ्कारस्तथा उद्गार इवेत्यत्र
उत्प्रेक्षाऽलङ्कारः ॥ १२ ॥
हिन्दी-सुनहले रंग के झुण्ड के झुण्ड किरात, जिनके शरीर मयूर की पूँछों से
उज्ज्वल थे, शेरों की तरह गुफाओं से निकल आये; जैसे पर्वत ने उन्हें वमन
किया हो ॥ १२ ॥
दरीचराणामतिसुन्दरीणां मनोहरश्रोणिकुचोदरीणाम् ।
वृन्दानि रेजुर्गदिशि किन्नरीणां पुष्पोत्कचानामिव वल्लरीणाम् ॥ १३ ॥