सौन्दरनन्द महाकाव्य (महाकवि अश्वघोष - विमला संस्कृत एवं हिन्दी व्याख्या सहित सम्पूर्ण १८ सर्ग)

स्त्री-विघ्नः ] अष्टमः सर्गः १६९
अन्वयः—तत् नारीषु मनःशरीरनियतान् इमान् दोषान् विज्ञाय नदीजलचलं
कामसुखं क्लेशाय शोकाय च मत्वा मृत्युपसृष्टं जगत् आमपात्रसदृशं दुर्बलं दृष्ट्वा
अतुलां बुद्धिं निर्मोक्षाय कुरुष्व उत्कण्ठितुं नार्हसि ॥ ६२ ॥
व्याख्या—तत् = तस्मात्, नारीषु = प्रमदासु, मनःशरीरनियतान् = मनश्च =
चित्तञ्च, शरीरञ्च = देहञ्च, तयोः नियतान् = निहितान्, इमान् = एतान्, दोषान् =
दुर्गुणान्, विज्ञाय = ज्ञात्वा, नदीजलचलम् = नद्याः = तटिन्याः, जलमिव = सलिलमिव,
चलम् = चपलम्, कामसुखम् = रतिजन्यानन्दम्, क्लेशाय = पीडायै, शोकाय = चिन्तायै,
च मत्वा = अवगम्य, मृत्युपसृष्टम् = मृत्युना = तनुत्यागेन, उपसृष्टम् = ग्रस्तम्, जगत् =
संसारम्, आमपात्रसदृशम्—आमञ्च = अपक्वञ्च, यत् पात्रम् = भाण्डम्, तस्य, सदृशम् =
तुल्यम्, दुर्बलम् = शक्तिहीनम्; दृष्ट्वा = अवलोक्य, अतुलाम्—न विद्यते तुला यस्याः
सा, ताम् = अनुपमाम्, बुद्धिम् = मतिम्, निर्मोक्षाय = मुक्तये, कुरुष्व = विधेहि,
उत्कण्ठितुम् = उत्कण्ठां कर्तुम्, नार्हसि = न योग्योऽसि ॥ ६२ ॥
हिन्दी—स्त्रियों में मन और शरीर के नियत दोषों को जानकर, कामसुख को
नदी-जल की तरह चंचल पीडा हेतु और शोक के लिए मानकर, संसार को मृत्यु-
ग्रस्त कच्चे घड़े की तरह दुर्बल देखकर अपनी अनुपम बुद्धि को मुक्ति के लिए
लगाओ । अतः तुम्हें घर जाने की उत्कंठा नहीं करनी चाहिए ॥ ६२ ॥
सौन्दरनन्द महाकाव्य में 'स्त्री-विघात' नामक अष्टम सर्ग समाप्त ॥ ८ ॥