सौन्दरनन्द महाकाव्य (महाकवि अश्वघोष - विमला संस्कृत एवं हिन्दी व्याख्या सहित सम्पूर्ण १८ सर्ग)

स्त्री-विघ्नः ] अष्टमः सर्गः १६१
प्रविशन्त्यपि हि स्त्रियश्चितामनुबन्धन्त्यपि मुक्तजीविताः ।
अपि बिभ्रति चैव यन्त्रणां न तु भावेन वहन्ति सौहृदम् ॥ ४२ ॥
अन्वयः—स्त्रियः हि चितामपि प्रविशन्ति, मुक्तजीविताः अनुबध्नन्ति अपि
यन्त्रणाम् अपि चैव बिभ्रति तु भावेन सौहृदं न वहन्ति ॥ ४२ ॥
व्याख्या—स्त्रियः=वामाः, हि=इति निश्चयेन, चितामपि=चित्याऽपि,
प्रविशन्ति=गच्छन्ति, मुक्तजीविताः-मुक्तम्=त्यक्तम्, जीवितम्=जीवनं याभिस्ताः,
अनुबध्नन्ति=अनुयान्ति, अपि=चेत्, यन्त्रणाम्=पीडामपि, चैव, बिभ्रति=वहन्ति,
तु=किन्तु, भावेन=चित्तेन, सौहृदम्=मित्रताम्, न=नहि, वहन्ति=धारयन्तीति ॥
हिन्दी—स्त्रियां जलती चिता में कूद सकती हैं, जान का डर छोड़कर भी पीछा
कर सकती हैं और यन्त्रणा भी सह सकती हैं, परन्तु हृदय से मित्रता नहीं निभा
सकतीं ॥ ४२ ॥
रमयन्ति पतीन् कथञ्चन प्रमदा याः पतिदेवताः क्वचित् ।
चलचित्ततया सहस्रशो रमयन्ते हृदयं स्वमेव ताः ॥ ४३ ॥
अन्वयः—याः प्रमदाः पतिदेवताः क्वचित् कथञ्चन पतीन् रमयन्ति ताः
चलचित्ततया स्वमेव हृदयं सहस्रशः रमयन्ते ॥ ४३ ॥
व्याख्या—याः=नार्यः, प्रमदाः=स्त्रियः, पतिदेवताः—पतिः=भर्त्ता, एव,
देवता=परमात्मा, यासां ताः, क्वचित्=कुत्रापि, कथञ्चन=केनाऽपि प्रकारेण, पतीन्=
स्वामिनः, रमयन्ति=रमणं कुर्वन्ति, ताः=पूर्वोक्ताः, चलचित्ततया—चलम्=
चञ्चलम्, यत् चित्तम्=हृदयम्, तस्य भावः=मनोविकारस्तया, स्वमेव=स्वकीयमेव,
हृदयम् = चित्तम्, सहस्रशः=अनेकणः, रमयन्ते = आनन्दयन्ति ॥ ४३ ॥
हिन्दी—पति को देवता माननेवाली स्त्रियां कहीं किसी प्रकार अपने पति को
प्रसन्न करती हैं। वे अपने मन की चंचलता के कारण अपने ही दिल को हजारों बार
खुश करती हैं ॥ ४३ ॥
श्वपचं किल सेनजित्सुता चकमे मीनरिफुं कुमुद्वती ।
मृगराजमथो बृहद्रथा प्रमदानामगतिर्न विद्यते ॥ ४४ ॥
अन्वयः—किल सेनजित्सुता श्वपचं कुमुद्वती मीनरिफुम् अथ बृहद्रथाः मृगराजं
चकमे प्रमदानाम् अगतिः न विद्यते ॥ ४४ ॥
व्याख्या—किल=निश्चयेन, सेनजित्सुता=नृपसेनजित्पुत्री, श्वपचम्—श्वानं
पचतीति श्वपचम्=चाण्डालम्, कुमुद्वती=एतन्नाम्नी राजकन्या, मीनरिफुम्=
धीवरम्, अथ=अपि च, बृहद्रथा=एतदाख्या नारी, मृगराजम्=सिंहम्, चकमे=
अचीकमत्, प्रमदानाम्=नारीणाम्, अगतिः=अगमनम्, न=नहि, विद्यते=
अस्तीति ॥ ४४ ॥