सौन्दरनन्द महाकाव्य (महाकवि अश्वघोष - विमला संस्कृत एवं हिन्दी व्याख्या सहित सम्पूर्ण १८ सर्ग)

स्त्री-विघ्नः ] अष्टमः सर्गः १५७
हिन्दी—जो व्यक्ति एक बार पाप को छोड़कर पुनः पाप करना चाहता है, उसी
तरह जिनके वश में इन्द्रियाँ नहीं है वैसे मूर्खजन पापरूपी पत्नी का परित्याग कर
पुनः उसी का सेवन करें ॥ ३० ॥
सविषा इव संश्रिता लताः परिमृष्टा इव सोरगा गुहाः ।
विवृता इव चासयो धृता व्यसनान्ता हि भवन्ति योषितः ॥ ३१ ॥
अन्वयः—सविषाः संश्रिताः लताः इव परिमृष्टाः सोरगाः गुहाः इव धृताः विवृताः
असयः इव योषितः व्यसनान्ताः हि भवन्ति ॥ ३१ ॥
व्याख्या—सविषाः—विषेण = हालाहलेन, सहिताः = युक्ताः, संश्रिताः = स्पृष्टाः,
लताः = वल्लर्यः, इव = यथा, परिमृष्टाः = स्वच्छीकृताः, सोरगाः—उरगैः = सर्पैः,
सहिताः = युक्ताः, उरसा गच्छतीति उरगः = सर्पः, गुहाः = कन्दराः, इव = यथा, धृताः
= गृहीताः, विवृताः = असंवृताः, असयः = चन्द्रहासाः, इव = यथा, योषितः = नार्यः,
व्यसनान्ताः—व्यसनम् = पीडा, अन्तः = परिणामः, यासां ताः, हि = इति निश्चयेन,
भवन्ति = जायन्ते । अत्रोपमालङ्कारः ॥ ३१ ॥
हिन्दी—जैसे जहरीली लताओं के छूने से, साँपों से भरी गुफाओं को साफ करने
से, खुली तलवारें साथ रखने से विपत्ति होती है, उसी तरह नारियों के स्पर्श का
फल विपत्ति ही है ॥ ३१ ॥
प्रमदाः समदा मदप्रदा प्रमदा वीतमदा भयप्रदाः ।
इति दोषभयावहाश्च ताः कथमर्हन्ति निषेवणं नु ताः ॥ ३२ ॥
अन्वयः—समदाः प्रमदाः मदप्रदाः वीतमदाः प्रमदाः भयप्रदाः इति दोषभयावहाः
च ताः नु ताः निषेवणं कथं अर्हन्ति ॥ ३२ ॥
व्याख्या—मदेन = मानसिकविकारेण, सहिताः = युक्ताः, समदाः = मदयुक्ताः,
प्रमदाः = नार्यः, मदप्रदाः = मदकारिण्यः, मदं प्रददतीति मदप्रदाः, वीतमदाः = मद-
रहिताः, प्रमदाः = स्त्रियः, भयप्रदाश्च = भीतिकरञ्च भवन्ति, इति = एवम्, ताः =
नार्यः, दोषभयावहाः—दोषञ्च = दुर्गुणञ्च, भयञ्च = भीतिञ्च, दोषभयौ, तौ आवहन्तीति,
नु = इति प्रश्ने, ताः = वामाः, निषेवणम् = सेवनम्, कथम् = केन प्रकारेण, अर्हन्ति =
योग्यतां यान्ति ॥ ३२ ॥
हिन्दी—मदयुक्त औरतें मदमस्त बना देती हैं और मदविहीन नारियां भय पैदा
करती हैं, इसलिए वे दोष और भय उत्पन्न करने वाली होती हैं । अतः ऐसी स्त्रियों
का सेवन कैसे किया जाय ? ॥ ३२ ॥
स्वजनः स्वजनेन भिद्यते सुहृदश्चापि सुहृज्जनेन यत् ।
परदोषविचक्षणाः शठास्तदनायाः प्रचरन्ति योषितः ॥ ३३ ॥
अन्वयः—यत् स्वजनः स्वजनेन सुहृदः सुहृज्जनेन च भिद्यते तत् परदोष-
विचक्षणाः अनार्याः शठाः योषितः प्रचरन्ति ॥ ३३ ॥
सौ०-14