सौन्दरनन्द महाकाव्य (महाकवि अश्वघोष - विमला संस्कृत एवं हिन्दी व्याख्या सहित सम्पूर्ण १८ सर्ग)

१४४ सौन्दरनन्दं महाकाव्यम्
न न्याय्यमन्वयवतः परिगृह्य लिङ्गं
भूयो विमोक्तुमिति योऽपि हि मे विचारः ।
सोऽपि प्रणश्यति विचिन्त्य नृपप्रवीरां-
स्तान्ये तपोवनमपास्य गृहाण्यतीयुः ॥ ५० ॥
अन्वयः—अन्वयवतः लिङ्गं परिगृह्य भूयः, विमोक्तुं न न्याय्यम् इत्यपि यो हि
मे विचारः तान् नृपप्रवीरान् ये तपोवनम् अपास्य गृहाणि अतीयुः विचिन्त्य सोऽपि
प्रणश्यति ॥ ५० ॥
व्याख्या—अन्वयवतः=कुलीनस्य, लिङ्गम्=भिक्षुचिह्नम्, परिगृह्य=धारणं
कृत्वा, भूयः=पुनः, विमोक्तुम्=पृथक्कर्त्तुम्, न=नहि, न्याय्यम्=समुचितम्,
इत्यपि—यो हि=योऽपि, मे=नन्दस्य, विचारः=चिन्तनं, तान्=पूर्ववर्णितान्, नृप-
प्रवीरान्=नरपतिश्रेष्ठान्, ये तपोवनम्=आश्रमम्, अपास्य=त्यक्त्वा, गृहाणि=सद-
नानि, अतीयुः=अतिजग्मुः, विचिन्त्य=विचार्य, सोऽपि=पूर्वोक्तविचारोऽपि, प्रण-
श्यति=विनश्यति ॥ ५० ॥
हिन्दी—कुलीन व्यक्ति के लिए एक बार भिक्षुवेष धारण कर फिर उसका परि-
त्याग करना उचित नहीं है। वे नृपतिश्रेष्ठ, जिन्होंने आश्रम छोड़कर घर का पुनः
सहारा लिया, यह सोचकर मेरा यह भी विचार नष्ट हो जाता है ॥ ५० ॥
शाल्वाधिपो हि ससुतोऽपि तथाम्बरीषो
रामोऽन्ध एव स च साङ्कृतिरन्तिदेवः ।
चीराण्यपास्य दधिरे पुनरंशुकानि
छित्त्वा जटाश्च कुटिला मुकुटानि बन्धुः ॥ ५१ ॥
अन्वयः—ससुतोऽपि हि शाल्वाधिपः तथा अम्बरीषः अन्धः रामः स च साङ्कृतिः
अन्तिदेवः चीराणि अपास्य पुनः अंशुकानि दधिरे, कुटिलाः जटाश्च छित्त्वा मुकुटानि
बभ्रुः ॥ ५१ ॥
व्याख्या—ससुतोऽपि=पुत्रसहितोऽपि, हि=इति निश्चयेन, शाल्वाधिपः=शाल्व-
नृपतिः, तथा=अपि च, अम्बरीषः=एतदाख्यनृपः, अन्धः=नेत्रहीनः, रामः=नृपतिः,
सः=असौ, च=पुनः, साङ्कृतिः अन्तिदेवः=एतदाख्यनृपः, चीराणि=वल्कलानि,
अपास्य=परित्यज्य, पुनः=भूयः, अंशुकानि=कौषेयानि, दधिरे = धृतवन्तः,
कुटिलाः=वक्राः, जटाः=सटाः, च=पुनः, छित्त्वा=कर्तयित्वा, मुकुटानि = राज-
चिह्नानि, बन्धुः = परिदधुः ॥ ५१ ॥
हिन्दी—पुत्र सहित शाल्वराज अम्बरीष, अन्धराम और उस सांकृति अन्तिदेव ने
गैरिकवस्त्र छोड़कर पुनः रेशम वस्त्र धारण किया और वक्रजटामण्डल काटकर
मुकुट धारण किया ॥ ५१ ॥