सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
सौन्दरनन्द महाकाव्य (महाकवि अश्वघोष - विमला संस्कृत एवं हिन्दी व्याख्या सहित सम्पूर्ण १८ सर्ग)

सौन्दरनन्द महाकाव्य (महाकवि अश्वघोष - विमला संस्कृत एवं हिन्दी व्याख्या सहित सम्पूर्ण १८ सर्ग)

Saundarananda Mahakavya of Ashvaghosha

महाकवि अश्वघोष (व्याख्याकार: आचार्य जगदीशचन्द्र मिश्र) द्वारा

DevanagariHindipublished496 पृष्ठ

पृष्ठ 178, कुल 496 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 178

१२४ सौन्दरनन्दं महाकाव्यम्
स्यादत्र नासौ कुलसत्त्वयोगात् काषायमादाय विहास्यतीति ।
अनात्मनादाय गृहोन्मुखस्य पुनर्विमोक्तुं क इवास्ति दोषः ॥ ४८ ॥
अन्वयः—स्यात् अत्र कुलसत्त्वयोगात् असौ काषायम् आदाय न विहास्यति, इति
अनात्मना आदाय गृहोन्मुखस्य पुनः विमोक्तुं क इव दोषः अस्ति ? ॥ ४८ ॥
व्याख्या—स्यादिति प्रश्ने, अत्र=अस्मिन् विषये, कुलसत्त्वयोगात्=कौलिकमर्यादा-
परिपालनात्, असौ=नृपतिः, काषायम्=भिक्षुवसनम्, आदाय=नीत्वा, न=नहि,
विहास्यति=परिहरिष्यति, इति, अनात्मना=अनिच्छया, आदाय=गृहीत्वा,
गृहोन्मुखस्य=सदनोन्मुखस्य, पुनः=भूयः, विमोक्तुम्=त्यक्तुम्, कः=किम्, इव,
दोषः=अपराधः, अस्ति=भवति ॥ ४८ ॥
हिन्दी—यदि वे अपनी कुल-मर्यादा के कारण कषायवस्त्र धारण कर उसे नहीं
छोड़ेंगे तो अनिच्छापूर्वक उसे ग्रहण कर गृहोन्मुख व्यक्ति के लिए उसे छोड़ने में
क्या दोष है ? ॥ ४८ ॥
इति युवतिजनेन सान्त्व्यमाना हृतहृदया रमणेन सुन्दरी सा ।
द्रमिडमभिमुखी पुरेव रम्भा क्षितिमगमत् परिवारिताप्सरोभिः ॥४९॥
इति सौन्दरनन्दे काव्ये भार्याविलापो नाम षष्ठः सर्गः ॥ ६ ॥
अन्वयः—युवतिजनेन इति सान्त्व्यमाना रमणेन हृतहृदया सा सुन्दरी पुरा
अप्सरोभिः परिवारिता द्रमिडम् अभिमुखी रम्भा इव क्षितिम् अगमत् ॥ ४९ ॥
व्याख्या—युवतिजनेन=कामिनीसमूहेन, इति=एवम्, सान्त्व्यमाना=प्रदत्त-
धैर्या, रमणेन=भर्त्रा, हृतहृदया=हृतम्=अपहृतम्, हृदयम्=चित्तम्, यस्याः साः,
सा=पूर्वोक्ता, सुन्दरी=नन्दभार्या, पुरा=प्राचीनकाले, अप्सरोभिः=वाराङ्गनाभिः,
परिवारिता=परिवृता, द्रमिडम्=निजपतिम्, अभिमुखी=सम्मुखी, रम्भा=अप्सरो-
विशेषः, इव=यथा, क्षितिम्=पृथिवीम्, निवासभवनं वा, अगमत्=जगाम ॥४९॥
हिन्दी—युवतियों ने इस प्रकार जब उसे सान्त्वना दी तब वह सुन्दरी, जिसका
दिल पति ने चुरा लिया, अप्सराओं से घिरी रम्भा की तरह अपने पति को खोजती
लक्ष्यभूमि की ओर चली गई ॥ ४९ ॥
सौन्दरनन्द-काव्य में 'भार्याविलाप' नामक षष्ठ सर्ग समाप्त ।