सौन्दरनन्द महाकाव्य (महाकवि अश्वघोष - विमला संस्कृत एवं हिन्दी व्याख्या सहित सम्पूर्ण १८ सर्ग)

भार्या-विलापः ] षष्ठः सर्गः १२३
अन्वयः—मे सुविनिश्चितं सत्यं ब्रवीमि प्राप्तं प्रियं शीघ्रमेव द्रक्ष्यसि असौ
त्वया विना चेतनया हीनः सत्त्वाश्रयः इव तत्र न स्थास्यति ॥ ४५ ॥
व्याख्या—मे = मम, सुविनिश्चितम् = नियतम्, सत्यम् = ऋतम्, ब्रवीमि =
कथयामि, प्राप्तम् = समागतम्, प्रियम् = स्वपतिम्, शीघ्रमेव = त्वरितमेव, द्रक्ष्यसि =
अवलोकयिष्यसि, असौ = नन्दः, त्वया विना = भवत्या रहित, चेतनया हीनः = चेतना-
शून्यः, सत्त्वाश्रयः = सत्त्वस्य = जीवस्य, आश्रयः = आधारः, प्राणाधारदेहवत्, तत्र =
बुद्धाश्रमे, नहि, स्थास्यति = नैव निवसिष्यति ॥ ४५ ॥
हिन्दी—मैं जो कुछ कह रही हूँ, वह ध्रुव सत्य है; तुम्हारे पति तुम्हारे पास
शीघ्र लौट आयेंगे । प्राणों के बिना जैसे देह नहीं टिक सकती है, उसी तरह तुम्हारे
बिना वे एक क्षण भी उस आश्रम में नहीं रुकेंगे ॥ ४५ ॥
अङ्केऽपि लक्ष्म्या न स निर्वृतः स्यात् त्वं तस्य पार्श्वे यदि तत्र न स्याः ।
आपत्सु कृच्छ्रास्वपि चागतासु त्वां पश्यतस्तस्य भवेन्न दुःखम् ॥४६॥
अन्वयः—लक्ष्म्याः अङ्केऽपि सः निर्वृत्तः न स्यात् यदि तत्र तस्य पार्श्वे त्वं न
स्याः, कृच्छ्रासु च आपत्सु आगतासु त्वां पश्यतः तस्य दुःखं न भवेत् ॥ ४६ ॥
व्याख्या—लक्ष्म्याः = श्रियाः, अङ्केऽपि = क्रोडेऽपि सः = राजा, निर्वृत्तः =
शान्तः, न = नहि, स्यात् = भवेत्, यदि = चेत्, तत्र = तस्मिन् स्थाने, तस्य = नृपनन्दस्य,
पार्श्वे = समीपे, त्वम् = भवती, न = नहि, स्याः = भवेत्, कृच्छ्रासु = कष्टकरेपु, आपत्सु
= विपत्सु, आगतासु = उपस्थितासु, त्वाम् = भवतीम्, पश्यतः = अवलोकयतः, तस्य
= नृपनन्दस्य, दुःखम् = कष्टम्, न = नहि, भवेत् = स्यात् ॥ ४६ ॥
हिन्दी—तुम्हारे बिना लक्ष्मी की गोद में भी वे सुखी नहीं होंगे । तुम्हारे पास
रहने पर वे भयंकर कष्ट भी खुशी के साथ झेल लेंगे ॥ ४६ ॥
त्वं निर्वृतिं गच्छ नियच्छ बाष्पं तप्ताश्रुमोक्षात् परिरक्ष चक्षुः ।
यस्तस्य भावस्त्वयि यश्च रागो न रंस्यते त्वद्विरहात् स धर्मे ॥ ४७ ॥
अन्वयः—त्वं निर्वृतिं गच्छ बाष्पं नियच्छ तप्ताश्रुमोक्षात् चक्षुः परिरक्ष त्वयि
यः तस्य भावः यश्च रागः त्वद्विरहात् स धर्मे न रंस्यते ॥ ४७ ॥
व्याख्या—त्वम् = सुन्दरी, निर्वृतिम् = क्षोभरहित्यम्, गच्छ = याहि, बाष्पम् =
नेत्रजलम्, नियच्छ = अवरुंधि, तप्ताश्रुमोक्षात् = तप्तम् = उष्णम्, अश्रु = नेत्रजलम्,
तस्य मोक्षः = प्रवाहस्तस्मात् = सततसन्तप्ताश्रुप्रवाहेण नेत्रविकृतेः सम्भावना
वरीवर्त्ति तस्मात्, परिरक्ष = रक्षां कुरु, त्वयि = भवत्याम्, यः = पूर्ववर्णितः, भावः
= विचारः, यश्च रागः = अनुरागः, त्वद्विरहात् = त्वद्वियोगात्, सः = राजा, धर्मे =
धार्मिकानुष्ठाने, न नहि, रंस्यते = रमणङ्करिष्यति ॥ ४७ ॥
हिन्दी—तुम शान्त हो जाओ, रोना बन्द करो, आंसुओं के बहाने से आंखों को
बचाओ । तुम्हारे प्रति जो उनकी भावना या अनुराग है, उससे स्पष्ट है कि तुम्हारे
वियोग में उन्हें धार्मिक अनुष्ठानों में वहां मन नहीं लगेगा ॥ ४७ ॥