सौन्दरनन्द महाकाव्य (महाकवि अश्वघोष - विमला संस्कृत एवं हिन्दी व्याख्या सहित सम्पूर्ण १८ सर्ग)

Here is the complete transcription of the text from the image, line by line:

९४ सौन्दरनन्दं महाकाव्यम्
की आहुति से कभी नहीं होती, ठीक उसी प्रकार विषयानन्द से मन सन्तुष्ट नहीं
होता ॥ २३ ॥
श्रद्धाधनं श्रेष्ठतमं धनेभ्यः प्रज्ञारसस्तृप्तिकरो रसेभ्यः ।
प्रधानमध्यात्मसुखं सुखेभ्योऽविद्यारतिर्दुःखतमारतिभ्यः ॥ २४ ॥
अन्वयः—धनेभ्यः श्रद्धाधनं श्रेष्ठतमं रसेभ्यः प्रज्ञारसः तृप्तिकरः सुखेभ्यः
अध्यात्मसुखं प्रधानम् अरतिभ्यः अविद्ययारतिः दुःखतमा ॥ २४ ॥
व्याख्या—धनेभ्यः = सम्पद्भ्यः, श्रद्धाधनम् = आस्थाधनम्, श्रेष्ठतमम् = सर्वोत्कृ-
ष्टम्, रसेभ्यः = आस्वादेभ्यः, प्रज्ञारसः = ज्ञानरसः, सदसद्विवेकिनी बुद्धिरेव प्रज्ञा भवति,
प्रज्ञातत्त्वेनोत्पन्नरस एव तृप्तिकरो भवति। तृप्तिकरः = आनन्ददायको भवति, सुखेभ्यः =
आनन्देभ्यः, अध्यात्मसुखम् = आत्मसुखम्, प्रधानम् = मुख्यम्, अरतिभ्यः = दुःखेभ्यः,
अविद्ययारतिः = अज्ञानजन्यदुःखम्, दुःखतमा = सर्वातिशयकष्टप्रदा भवति ॥ २४ ॥
हिन्दी—धनों में श्रद्धा रूपी धन ही सर्वोत्कृष्ट है। रसों में प्रज्ञारस ही तृप्तिकर
है। सुखों में अध्यात्म सुख ही मुख्य सुख है और दुःखों में अविद्यारूपी दुःख ही
सर्वाधिक दुःखदायी है ॥ २४ ॥
हितस्य वक्ता प्रवरः सुहृद्भ्यो धर्माय खेदो गुणवान् श्रमेभ्यः ।
ज्ञानाय कृत्यं परमं क्रियाभ्यः किमिन्द्रियाणामुपगम्य दास्यम् ॥ २५ ॥
अन्वयः—हितस्य वक्ता सुहृद्भ्यः प्रवरः धर्माय खेदः श्रमेभ्यः गुणवान् ज्ञानाय
कृत्यं क्रियाभ्यः परमम् इन्द्रियाणां दास्यम् उपगम्य किम् ? ॥ २५ ॥
व्याख्या—हितस्य = लाभदायकस्य, वक्ता = उपदेष्टा, सुहृद्भ्यः = सखिभ्यः,
प्रवरः = श्रेष्ठः, धर्माय खेदः = धर्माय कृतश्रमः, श्रमेभ्यः = परिश्रमेभ्यः, गुणवान् = दक्षः,
ज्ञानाय = बोधाय, कृत्यम् = कार्यम्, क्रियाभ्यः = कर्मेभ्यः, परमम् = उत्तमम्,
इन्द्रियाणाम् = विषायिणाम्, दास्यम् = सेवकत्वम्, उपगम्य = समीपमागत्य, किम् = न
किमपि भवतीति भावः । बुद्धस्य कथनमिदं नीतिपरकमध्यात्मकोन्मुखञ्चास्ति ॥२५॥
हिन्दी—हितकर उपदेष्टा मित्रों में उत्कृष्ट है, धर्म के लिए किया गया श्रम ही
सार्थक है, ज्ञानार्जन के लिए की गई क्रिया सारी क्रियाओं में श्रेष्ठ है; इसके अतिरिक्त,
इन्द्रियों का गुलाम बनने से क्या लाभ ? ॥ २५ ॥
तन्निश्चितं भीक्लमशुग्वियुक्तं परेष्वनायत्तसहार्यमन्यैः ।
नित्यं शिवं शान्तिसुखं वृणीष्व किमिन्द्रियार्थार्थमनर्थमूढ्वा ॥ २६ ॥
अन्वयः—तत् निश्चितं भीक्लमशुग्वियुक्तं परेषु अनायत्तम् अन्यैः अहार्यं नित्यं
शिवं शान्तिसुखं वृणीष्व इन्द्रियार्थार्थम् अनर्थम् ऊढ्वा किम् ? ॥ २६ ॥
व्याख्या—तत् = तेन, निश्चितम् = मुक्तचित्तम्, भीक्लमशुग्वियुक्तम् = त्रास-खेद-
परितापशून्यम्, परेषु = अपरेषु, अनायत्तम् = अनधीनम्, अन्यैः = अपरैः, अहार्यम् =
आहरणीयम्, नित्यम् = अनश्वरम्, शिवम् = शुभदम्, शान्तिसुखम् = वैराग्य-सुखम्,