सौन्दरनन्द महाकाव्य (महाकवि अश्वघोष - विमला संस्कृत एवं हिन्दी व्याख्या सहित सम्पूर्ण १८ सर्ग)

८४ सौन्दरनन्दं महाकाव्यम्
रुचिकरः, यस्याः सा, ताम् = अङ्गरागप्रियाम्, आर्द्रविशेषकाम् = आर्द्रः = जलसिक्तः,
विशेषकः = अङ्गरागः, यस्याः सा, ताम् = जलसिक्ताङ्गरागाम्, प्रियाम् = सुन्दरीम्,
कथम् = केन प्रकारेण, चैव, स्वजेय = आजुषेय, इति = अस्मात् कारणात्, दीर्घतमैः =
अतिविस्तृतैः, क्रमैः = पदसञ्चलनैः, प्रचक्रमे = अक्रामत् ॥ ४५ ॥
हिन्दी—तब देर होने पर गुरु कहीं चले न जांय तथा शीघ्र लौटकर अङ्गराग
से प्रेम करने वाली, भीगे लेप देह में लगाने वाली का शीघ्र लौटकर आलिङ्गन करूँ,
ऐसा सोचते हुए, लम्बा-लम्बा डग भरते नन्द आगे बढ़ चला ॥ ४५ ॥
अथ स पथि ददर्श मुक्तमानं पितृनगरेऽपि तथागताभिमानम् ।
दशबलमभितो विलम्बमानं ध्वजमनुयान इवेन्द्रमर्च्यमानम् ॥ ४६ ॥
सौन्दरनन्दे महाकाव्ये भार्यायाचितको नाम चतुर्थः सर्गः ॥ ४ ॥
अन्वयः—अथ सः पथि पितृनगरे अपि तथागताभिमानं मुक्तमानं दशबलम्
अभितः विलम्बमानम् ऐन्द्रं ध्वजम् अनुयानः इव अर्च्यमानं ददर्श ॥ ४६ ॥
व्याख्या—अथ = अनन्तरम्, सः = नृपतिः, पथि = मार्गे, पितृनगरे = स्वपुरे,
अपि = चेत्, तथागताभिमानम्—तथा = तेन प्रकारेण, गताभिमानम्—गतम् =
विनष्टम्, अभिमानम् = अहङ्कारम्, यस्य सः, तम् = अभिमानशून्यं, मुक्तमानम् =
मानशून्यम्, अभितः = सर्वतः, अर्च्यमानम् = पूज्यमानम्, विलम्बमानम् = स्थैर्यमानम्,
दशबलम् = बुद्धम्, ऐन्द्रम् = इन्द्रसम्बन्धिनम्, ध्वजम् = पताकाम्, अनुयानः =
अनुगम्यमानः, इव = यथा, ददर्श = अपश्यत् ॥ ४६ ॥
हिन्दी—इसके बाद राजा नन्द ने भगवान् बुद्ध को राह में जाते हुए देखा ।
अपने पिता के नगर में भी उन्हें मान और अभिमान छू नहीं पा रहा था, चारो
ओर जनता से पूजित होने के कारण वे रुक-रुक कर आगे बढ़ रहे थे । उनकी पूजा
रास्ते में इन्द्रध्वज की तरह की जा रही थी ॥ ४६ ॥
सौन्दरनन्दमहाकाव्य में 'भार्या-याचितक' नामक चतुर्थ सर्ग समाप्त ।