सौन्दरनन्द महाकाव्य (महाकवि अश्वघोष - विमला संस्कृत एवं हिन्दी व्याख्या सहित सम्पूर्ण १८ सर्ग)

५० सौन्दरनन्दं महाकाव्यम्
अन्वयः—उद्वेगात् मनः अपुनर्भवे प्रणिधाय अनास्थः वनगमनकृतमनाः सः निशि
शयितवराङ्गनात् नृपतिनिलयनात्, मथितनलिनात् सरसः कलहंसः इव ययौ ॥६५॥
अन्वयः—उद्वेगात् = क्षोभात्, मनः = चित्ते, अपुनर्भवे—पुनः भवतीति पुनर्भवः,
न पुनर्भवः तस्मिन् अपुनर्भवे = पुनर्जन्मरहिते मोक्षे, प्रणिधाय = ध्यानं कृत्वा, अनास्थः
= उदासीनः, वनगमनकृतमनाः—वनम् = अरण्यम्, गमने = प्रस्थाने, कृतमनः = कृत-
निश्चयः येन, सः = असौ, निशि=रात्रौ, शयितवराङ्गनात्—वराः = श्रेष्ठाः, अङ्गनाः=
स्त्रियः, शयिताः = प्रसुप्ताः, वराङ्गनात् = सुनार्याः, नृपतिनिलयनात्—नृपतेः=राज्ञः,
निलयनात् = भवनात्, मथितनलिनात्—मथिताः = मृदिताः, नलिनाः = कमलानि,
यस्य तस्मात् = मृदितकिञ्जल्कात्, सरसः = सरोवरात्, कलहंसः = मरालः, इव =
यथा, ययौ = अव्राजीत् । अत्राप्युपमाऽलङ्कारः ॥ ६५ ॥
हिन्दी— मानसिक उद्वेग के कारण उसने मुक्ति में मन लगाया और वन जाने का
निश्चय किया । वह रात में उदास होकर उस महल का परित्याग कर दिया, जिसमें
अनेक रूपसी सोई थीं । महल का परित्याग उसने ठीक उसी तरह किया जैसे कमल
के नष्ट-भ्रष्ट हो जाने पर कलहंस किसी सरोवर का त्याग कर देते हैं ॥ ६५ ॥
इति डॉ० जगदीशचन्द्रमिश्रविरचितायां 'विमला' समाख्यायां
सौन्दरनन्दटीकायां द्वितीयः सर्गः समाप्तः ॥