सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

३२४ सात्वतसंहिता

सद्योऽधिवासं द्वादश्यां कुर्याद्वा शक्त्यभावतः ।
अधिवासदिनात् पूर्वदिनं कृत्वाङ्कुरार्पणम् ॥
अधिवासदिने कुर्याद् रक्षाबन्धं च देशिकः ।
—(१४।१६७-१६९)
इति । एवमेवोक्तं पारमेश्वरेऽपि—
प्राक्सप्त(मे) दिने कृत्वा प्राग्वदङ्कुररोपणम् ।
प्राग्वत् कृत्वाधिवासं तु पुरस्ताद् वासरद्वये ॥
—(१२।४७५) इति ।
द्रव्याभावो द्विजश्रेष्ठ! अशक्तिर्यदि वा भवेत् ।
सद्योऽधिवासं द्वादश्यां कृत्वा शक्त्यनुसारतः ॥
—(१२।४९८-४९९) इति ।
अधिवासदिने चतुःस्थानार्चनानन्तरम् ‘‘आनिमन्त्र्य च देवेशम्’’ (१४।१६)
इत्यत्रैकैकं पवित्रं समर्पणीयम् । तथा चोक्तमीश्वरे पारमेश्वरे च—
प्रणम्य देवदेवेशं ततस्त्वेकं पवित्रकम् ।
दहनाप्यायसंशुद्धं प्रोक्षितं चार्घ्यवारिणा ॥
वासितं गन्धधूपाभ्यां चतुःस्थानस्थितस्य च ।
निवेद्य च क्रमेणैव धूपं दत्त्वाऽर्घ्यपूर्वकम् ॥ इति ।
—(ई०सं० १४।१८०-१८१, पा०सं० १२।२६१-२६२)
पवित्रनिर्माणप्रकरणेऽपि—
चतुःस्थानावतीर्णस्य विभोरामन्त्रणाय वै ।
पवित्रमाद्यसदृशमेकैकं वा द्वयं द्वयम् ॥ इति ।
—(ई०सं० १४।११२-११३, पा०सं० १२।१४१-१४२)
अत्र पवित्राणां तन्तुसंख्याग्रन्थिकल्पनगर्भरचनादिकं नोक्तमपीश्वरपारमेश्वराद्युक्तं
ग्राह्यम् । अथवा—
यथेच्छाकल्पितैः सूत्रैर्ग्रन्थिभिस्तु यथेच्छया ।
निशारोचनया वापि पवित्राणां च धातुना ॥
केनचिद् ग्रन्थयो विप्रा विधिवत् परिरञ्जयेत् ।
पुष्पपूर्णानि गर्भाणि कृत्वा वा केवलान्यतः ॥
—(ई०सं० १४।२६७-२६८, पा०सं० १२।५००-५०१)
इतीश्वरपारमेश्वरयोर्लघुपक्षस्याप्युक्तत्वात् तन्तुग्रन्थिनियमादीनामन्यतो ग्रहणा-
भावेऽपि न प्रत्यवायः ।
ननु यथेच्छाग्रन्थिकल्पनस्यापि मूलेऽनुक्तत्वात् तदपि वाऽन्यत्र ग्राह्यं खल्विति
चेन्न, ‘‘मुक्ताहारोपमम्’’ (१४।९) इत्यनेनैव ग्रन्थिकल्पनसिद्धेः । ‘‘संवेष्ट्य सित-
सूत्रेण चतुर्धा तद्गुणेन तु’’ (१४।२२) इत्यत्र तद्गुणेन चतुर्गुणेनेत्यर्थः,