सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

सार्थ तुकारामगाथा ३७१
वांजे न होती लेकरें । काय करावें भ्रतारें ॥ ४ ॥
नपुंसका पुरुषासी । काय करील बाइल त्यासी ॥ ५ ॥
प्राण गेलिया शरीर । काय करील वेव्हार ॥ ६ ॥
तुका म्हणे जीवनेंविण । पीक नव्हे नव्हे जाण ॥ ७ ॥
शब्दार्थ व टोपा - जीवन-पाणी किंवा जीवित, वांजे-वांझोट्या स्त्रीस
अर्थः- पाणी जर स्वच्छ नसेल, तर साबणाचा काय उपयोग ? माणसाचे जीवन जर स्वच्छ व पापरहित
नसेल तर वरवर साबण लावून काय उपयोग ? १ त्याप्रमाणे जर चित्ताची शुद्धता नसेल तर तेथे बोध काय करील
मग ? २ फूल किंवा फळ धारण करण्याची कुवतच जर वृक्षामध्ये नसेल तर वसंतऋतूच्या आगमनाचा उपयोग
तरी मुले होत नसली तर तिच्या पतीने तरी काय करावे ? ४ पुरुष नपुंसक
असे ५ एकदा शरीरातून प्राण गेल्यावर त्याच्याकडून काय नेहमीसारखे
व्यव म्हणतात, पाणीच जर नसेल तर शेतातील पीक कधीच पिकणार नाही ७
तुम्हासी वाणीचीं ॥ १ ॥
[१]वा पिडदान देतें ॥ २ ॥
[तु]जें बोलाया रोकडें ॥ ३ ॥
कोणा घेतासि वो संगा ॥ ४ ॥
[फ]ळ असलेली.
म्हणून तर दुर्मिळ असे आम्ही तुला झालो ? नाही तर तुझे नाम तरी
तरी कुणी दिले असते रे ? २ तुझ्या मागेपुढे कोण उभे राहिले असते ?
कोण ? ३ तुकाराम महाराज म्हणतात, देवा, आम्ही नसतो तर तुम्ही
[कुणा]स घेतले असते हो ? ४
मग भोगलें२ कणीस ॥ १ ॥
लहानथोरांवरी जीव ॥ २ ॥
केल्याविण जीवासाठीं ॥ ३ ॥
देतां लाभ दुणी ॥ ४ ॥
दुणी-दुप्पट
[भा]च्या दाण्याचा नाश झाल्यासारखा दिसतो, पण त्यातूनच टपोरे कणीस
पर्यंत सर्वांना ही गोष्ट समजते २ जीवावर उदार होऊन काम करावे
तुकाराम महाराज म्हणतात, रणांगणावर जीव समर्पण झाल्यास
। होतो. ४
घोर झाली नागवण ॥ १ ॥
[का]य पाहातोसि हरी ॥ २ ॥
[दि]वस गेले तोंडीं माती ॥ ३ ॥
पाहे भवनदी ॥ ४ ॥
पडिला विषयाचा घाला । तेणें नागविलें मला ॥ ५ ॥
शरण आलो आतां धांवें । तुका म्हणे मज पावें ॥ ६ ॥
१ वांज, २ भोगिल.