सार्थ तुकाराम गाथा (मराठी अभंग व भावार्थ)

३१८ सार्थ तुकारामगाथा
वेव्हारीं वेव्हारा अनंत । नाहीं यावांचुनी जाणत ।
तरी हें समाधान चित्त । लाभहानी नाहीं येत अंतरा ॥ ४ ॥
करूनि नातळों संसारा । अंग भिन्न राखिला पसारा ।
कळवळा तो जोवनीं खरा । बीजाचा थारा दुरी आघात ॥ ५ ॥
बहु मतापासूने निराळा । होऊनि राहिलों सोंवळा ।
बैसल्या रूपाचा कळवळा । तुका म्हणे डोळां लेइलों तें ॥ ६ ॥
शब्दार्थ व टीपा :- वाव-निश्चय, वास-वाट, सोस-हौस.
अर्थ :- देवा, तुझ्या पायांशीं येऊन मी विसावलो आहे. आतां काही माझा भक्तिभाव तुझ्यापासून दूर होऊं
नये. तुझ्या प्राप्तीमुळे मला सर्व लाभाचा लाभ मिळाला, असाच निश्चय माझ्या मनाशीं झालेला आहे. १ तुझ्या-
वरचा विश्वास हेच माझे आता मुख्य भांडवल असून मी तुझ्या निश्चयाने सेवक झालो आहे. मी मागच्या प्रपंचाची
मग वाटच पाहणें सोडून दिले आहे मला सर्व हौस आता यापुढे तुमच्या सेवेचीच आहे. २ देवा, माझ्या मनात
जे आहे, ते सर्व मी तुमच्यापुढे सांगितले आहे. मी माझा सर्व गर्व सोडून दिला आहे. वाईट काळ, चांगला काळ
हे सर्वच आम्हांस आता पर्वकाळाप्रमाणे वाटत आहेत. हा मोठा विश्वास देवा, तुमच्या कृपेने मला प्राप्त झाला
आहे. ३ आता माझ्या या सर्व व्यवहारांतही या ईश्वराशिवाय दुसरे काही मी जाणीतच नाही म्हणूनच माझ्या
मनात पूर्ण समाधान असून लाभहानीविषयी मुळीच विचार येत नाही. ४ असा मी संसार करूनही त्यामधून
वेगळा आहे. सर्व बाह्य पसारा मी माझ्या अंगापासून दूरच ठेविला आहे तुझ्याविषयी प्रेम हेच जीवनात खरे सुख
प्राप्त झाले. यामुळे नामरूप बीजाचा आश्रय मिळून इतर आघात होते ते संपले, दूर झाले ५ मी अनेक मतांपासून
निराळाच राहिलो. सोंवळा होऊनच मी आहे तुकाराम महाराज म्हणतात, देवा, तुझ्या रूपाचे जे ध्यान माझ्या
हृदयात वसले आहे, तेच मी माझ्या डोळ्यांनी पाहात आहे. ६
६४२ तुळसीमाळा घालुनी कंठीं । उभा विटेवरी जगजेठी ।
अवलोकोनि पुंडलीका दृष्टी । असे भीमातटीं पंढरीराय ॥ १ ॥
भुक्तिमुक्ति जयाच्या कामारी । रिद्धिसिद्धि वोळगती द्वारों ।
सुदर्शन घरटी करी । काळ कांपे दुरी धाकें तया ॥ २ ॥
जगज्जननी असे वाम भागीं । भीमकी शोभली अर्धांगीं ।
जैसी विद्युल्लता चमके मेघीं । दरुषणें भंगी महा दोष ॥ ३ ॥
सुखसागर परमानंदु । गोपीगोपाळां गोधनां छंदु ।
पक्षिश्वपदां जयाचा वेधु । वाहे गोविंदु पांवा छंदें ॥ ४ ॥
मुखमंडित चतुर्भुजा । मनमोहन गरुडध्वजा ।
तुका म्हणे स्वामी माझा । पावे भक्तिभाजा लवलाहीं ॥ ५ ॥
शब्दार्थ व टीपा - कामारी-दासी, वोळगती-प्राप्त होतात, घरटी करी-रक्षणासाठी फिरत असते,
वाम भागीं-डाव्या अंगास, भीमकी-रुक्मिणी, भंगी-नाहीसा होतो, लवलाहीं-लगबगीने
अर्थ :- गळ्यामध्ये तुळशीच्या माळा घालून हा जगजेठी पांडुरंग आपल्या दृष्टीने पुंडलिकाकडे पाहून
भीमा नदीच्या तीरावर विटेवर उभा राहिला आहे. १ अष्टमहासिद्धी व रिद्धी व नाना भोग आणि चारो मुक्ती या
याच्याच दासी असून सुदर्शन चक्र जगाच्या रक्षणासाठी फिरत असते याच्या भीतीने यम देखील दूर पळून जातो. २
सर्व विश्वाची माता असणारी याच्या डाव्या अंगात अर्धांगी म्हणून ही रुक्मिणी शोभत आहे. मेघामध्ये जशी चमक-
णारी वीज शोभावो तशी ही वाटते. तिच्या दर्शनानेच महापातकांचे दोष नष्ट होतात. ३ हा माझा विठ्ठल सुखाचा