सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
सङ्गीतरत्नाकर: प्रथम भाग (शार्ङ्गदेव - स्वरगताध्याय सविस्तार व्याख्या व अनुवाद सहित)

सङ्गीतरत्नाकर: प्रथम भाग (शार्ङ्गदेव - स्वरगताध्याय सविस्तार व्याख्या व अनुवाद सहित)

Sangita Ratnakara of Sarangadeva (Svaradhyaya)

शार्ङ्गदेव (अनुवादक: डॉ. आर. के. श्रृङ्गी एवं डॉ. प्रेमलता शर्मा) द्वारा

DevanagariHindipublished251 पृष्ठ

पृष्ठ 21, कुल 251 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 21

( xxxvi )

( xxxvi )
(ii) ब्रह्मग्रन्थिः १४५ग-१४८
(iii) सुषुम्णा, नाड्यन्तराणि च १४९-१६३ख
ङ. उपसंहारः
नादस्य भुक्तिमुक्तिसाधकत्वम् १६३ग-१६८ख
३. तृतीयं नादस्थानश्रुतिस्वरजातिकुल-
दैवतर्षिच्छन्दोरसप्रकरणम् १-६०ख
क. नादः १-७
(i) नादब्रह्म, तस्योपासना च १-२
(ii) देहे ध्वनेराविर्भावः ३-४
(iii) पञ्चविधो नादः ५
(iv) नादशब्दस्य निर्वक्तिः ६
(v) गीतव्यवहारे त्रिधा नादः ७
ख. श्रुतिः ८-२२
(i) श्रुतिः, तत्सङ्ख्या च ८-१०ख
(ii) चतुःसारणा १०ग-२२
ग. स्वराः २३-६०ख
(i) सप्तस्वराः २३-२४ख
(ii) स्वरलक्षणम् २४ग-२५ख
(iii) श्रुतीनां स्वरकारणत्वम् २५ग-२७ख
(iv) पञ्चजातीषु सप्तस्वरेषु च सनामश्रुतिविभाजनम् २७ग-३८
(v) स्वराणां स्थानत्रयम् ३९क ख
(vi) द्वादशविकृतस्वराः ३९ग-४६ख
(vii) सप्तस्वराणामुच्चारयितारः पशुपक्षिणः ४६ग-४७ख
(viii) वादि-संवादि-विवाद्यनुवादिभेदेन चतुर्विधाः स्वराः ४७ग-५१
(ix) स्वराणां कुल-जाति-वर्ण-दैवतर्षि-च्छन्दो-रस-कथनम् ५२-६०ख
४. चतुर्थं ग्राममूर्च्छनाक्रमतानप्रकरणम् १-६१
क. ग्रामः १-८
(i) ग्रामलक्षणम् १क ख
(ii) द्वौ ग्रामौ (धरातले) १ग-२ख
(iii) षड्जमध्यमग्रामयोर्लक्षणम् २ग-३ख
(iv) गान्धारग्रामः ३ग-५
(v) ग्रामत्रयस्य नामस्वराणां वैशिष्ट्यम् ६-७ख
(vi) ग्रामाणां देवताः ७ग घ
(vii) ग्रामाणां गानकालनियमः ८


( xxxvii )

( xxxvii )
ख. मूर्च्छनाः क्रमाश्च ९-२६
(i) मूर्च्छनालक्षणम् ९
(ii) षड्जमध्यमग्रामस्यमूर्च्छनानां संज्ञाः १०-१२ क
(iii) मूर्च्छनानामारम्भकस्वराः १२ख-१५
(iv) मूर्च्छना-भेदाः १६-१७
(v) मूर्च्छनासङ्ख्यापरिज्ञानोपायः १८
(vi) मूर्च्छनाक्रमाः, तेषां सङ्ख्या च १९-२०ख
(vii) मूर्च्छनानां देवताः २०ग-२२ख
(viii) नारदकथितानि मूर्च्छना-नामानि २२ग-२६
ग. तानाः २७-९०
(i) शुद्धताननिर्माणविधिः, सङ्ख्या च २७-३१

  1. शुद्धतानलक्षणम् २७कख
  2. षाडवतानाः २७ग-२९ख
  3. औडुवतानाः २९ग-३१ख
  4. षाडवौडुवतान-मिलितसङ्ख्या ३१गघ
    (ii) कूटताननिर्माणं, तेषां सङ्ख्या च ३२-४९
  5. कूटतानलक्षणम् ३२क-ग
  6. पूर्णकूटतानानां सङ्ख्या ३२घ-३५क
  7. अपूर्णकूटताननिर्माणम् ३५ख-३६
  8. अपूर्णकूटतानानां सङ्ख्या ३७-३८
  9. एकस्वरादि-कूटतानचतुष्टयस्य नामानि ३९
  10. षाडवकूटतानसङ्ख्या ४०-४३क
  11. औडुवकूटतान-सङ्ख्या ४३ख-४५ख
  12. चतुःस्वरकूटतान-सङ्ख्या ४५ग-४६
  13. त्रिस्वरकूटतान-सङ्ख्या ४७-४८क
  14. द्वित्वरेकस्वर-कूटतान-सङ्ख्या ४८ख-४९
    (iii) पुनरुक्ताः कूटतानाः, तेषामपनये कूटतान-सङ्ख्या ५०-६०क
    (iv) प्रतिमूर्च्छनं कूटतान-सङ्ख्याज्ञानोपायः ६०ख-६१
    (v) कूटतान-प्रस्तारः ६२-६३ख
    (vi) खण्डमेरुः ६३ग-७१
  15. खण्डमेरु-निर्माणम् ६३ग-६६ख
  16. उद्दिष्ट-विधिः ६६ग-६८ख
  17. नष्ट-विधिः ६८ग-७०
  18. खण्डमेरूत एकस्वरादितानानां सङ्ख्या-
    परिज्ञानोपायः ७१