सङ्गीतमकरन्द (देवर्षि नारद - प्राचीन भारतीय सङ्गीत, राग-रागिनी वर्गीकरण व नाद-ब्रह्म)

श्रीनारदविरचितः
सङ्गीतमकरन्दः ।
सङ्गीताध्याये प्रथमः पादः ।
प्रणम्य शिरसा देवं शङ्करं लोकशङ्करम् ।
सङ्गीतशास्त्रं सङ्गृह्य वक्ष्ये लोकमनोहरम् ॥ १ ॥
ब्रह्मा तालधरो हरिश्च पटही वीणाकरा भारती
वंशज्ञौ शशिभास्करौ श्रुतिधराः सिद्धाप्सरःकिन्नराः ।
नन्दीभृङ्गिरिटादिमर्दलधराः सङ्गीतको नारदः
शम्भोर्नृत्तकरस्य मङ्गलतनोर्नाट्यं सदा पातु नः ॥ २ ॥
गीतं वाद्यं च नृत्यं च त्रयं संगीतमुच्यते ।
नारदेन कृतं शास्त्रं मकरन्दाख्यमुत्तमम् ॥ ३ ॥
आदौ नादोत्पत्तिर्निरूप्यते ।
अनाहतो हतश्चैव स नादो द्विविधो मतः ।
यत्रोभयोस्तयोर्मध्येऽनाहतोऽपि निरूप्यते ॥ ४ ॥
१ एतच्छ्लोकात्पूर्वमादर्शपुस्तके निम्नलिखितः श्लोको वर्तते—
“सङ्गीतमकरन्दाख्यपुस्तकं लिख्यते मया ।
कुर्वविघ्नं महादेव लेखनाय नमोऽस्तु ते ॥ १ ॥”
परं तु स ग्रन्थप्रतिरूपकत्र्रा निबद्धः न तु ग्रन्थकर्त्रा इति तदर्थतः सुविशदम् । अतो मूले स न
निवेशितः । २ ०प्सराः किन्न० इत्यशुद्धः पाठः आदर्शपुस्तके विद्यते ।