सङ्गीतदर्पण (दामोदर पण्डित - तंजौर सरस्वती महल संस्करण, सङ्गीत एवं नाट्य लक्षण)

105
झघावितिचवर्णानां विंशतिः पाटसंज्ञकाः ।
हस्तोद्भवाः पाटभेदाः हस्तपाटाः प्रकीर्तिताः ॥ १२ ॥
(11—12) The twenty consonants which in conjunc-
tion with the sixteen vowels are produced in Mridanga
and other leather - covered instruments.
(சு-11-12) மிருதங்கம் முதலிய தோற்கருவிகளில் பேசும்
'பாடங்கள்' என்னும் சப்தங்களின் விவரம்:—16 உயிரெழுத்துக்
களுடன் சேர்ந்த 20 மெய்யெழுத்துக்கள்.
तत एव हुडुक्कादिवाद्यस्यापिच लक्षणम् ।
तथा निस्साणभेर्यादिलक्षणं ज्ञेयमन्यतः ॥ ॥ ५९८ ॥
गुणदोषाश्च काष्ठस्य चर्मणश्च तथैवते ।
कांस्यादि निर्मितं वाद्यं 'घन' मित्यभिधीयते ॥ ५९९ ॥
गृहीत्वा शुद्धकांस्यंतत् पूर्वमग्नौ विशोधयेत् ।
तालद्वयं प्रकुर्वीत तस्य शास्त्रोक्तमानतः ॥ ६०० ॥
तालःस्याद्द्वातुलस्तत्र सपादद्व्यङ्गुलाननः ।
मध्योऽस्याङ्गुलविस्तारः नाभौ रंध्रञ्चमध्यमे ॥ ६०१ ॥
पादोनगुञ्जामात्रंस्यात् पिण्डस्तु यवमात्रकः ।
सार्धाङ्गुलः स्यादुत्सेधः समकायाकृतिस्तथा ॥ ६०२ ॥
गुरुत्वञ्च यथानादो भवेच्छ्रुतिमनोहरः ।
ज्ञातव्यंलोकतस्सर्वं डोरिकाधारणादिकम् ॥ ६०३ ॥
ईदृक् तालद्वयंकृत्वा तत्रैकं तिर्यगानतम् ।
धृत्वा तस्याग्रभागेन मध्यमन्यस्य ताडयेत् ॥ ६०४ ॥
14