समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

मानोत्पत्तिर्नाम पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः । ५९५
( ¹विविधा वाजिनो रथ्य ? ) पारसादुत्तरान्ततः ।
सिंहाश्चतुर्धा शिखरबिल( द्रै²मतृणारव्ययौँ³ ? ) ॥ २६ ॥
व्यालाः षोडश निर्दिष्टा हरिणो⁴ गृध्रकः शुकः ।
कु⁵क्कुटः सिंहशार्दूलवृकाजागण्डकीगजाः ॥ २७ ॥
क्री( क्रो )डाश्वमहिषश्वाना( नो ) मर्कटोत( टः ख )र इत्यमी ।
[ ऐ⁶सामिन्दमासं यं याम्यनैर्ऋतवारुणै⁷ ॥ २८ ॥
वायव्यां सौम्यमित्युक्तं जङ्गिपातमिव्हव्यधारु⁸ ।
नतस्तमिहेर्भीमः शिषण्यौँ⁹⁻¹⁰ सूकरोऽपि च ॥ २९ ॥
पशुर्गोः सुसुमारश्च गजमेषश्चतुर्मुख ? ] ।
तुरङ्गसिंहशार्दूलमेषाँ¹¹श्चेत्यत्र षोडश ॥ ३० ॥
जातसंस्तुतिः¹² ? ॥
शुक्ल¹³वासाः शुचिर्दक्षः स्त्रीशूद्रानभिलाषुकः¹⁴ ।
स्थाने कर्मारभेनेतद् विभक्ते संवृतेऽपि च ॥ ३१ ॥
आरम्भो देवतार्चानां रोहिण्यामुत्तरेषु च ।
साधकं वा भवेद् ( यैस्तु¹⁵ भैवा ? ) रम्भो विधीयते ॥ ३२ ॥
*मुखं भागेन कुर्वीत¹⁶ ग्रीवा वक्त्रात्¹⁷ त्रिभागिका ।
( ऒ¹⁸यमतन्मुखं ? ) ज्ञेयं केशान्तं¹⁹ द्वादशाङ्गुलम् ॥ ३३ ॥
द्वादशैवाङ्गुलान्येतद् विस्तारेण पुनर्भव्ते ।
( प्रै²⁰विमानं ? ) त्रिभागेन नासिका च त्रिभागतः ॥ ३४ ॥
त्रिभागेन ललाटं स्यादुत्सेधात् त्रिसमं मुखम् ।
अक्षिणी द्व्यङ्गुलायामे तदधार्ध्य( द )पि विस्तृते ॥ ३५ ॥

१ मुद्रित पुस्तके ‘द्विविधा वाजिनो रथ्याः' इति स्यात् । २ मुद्रित पुस्तके 'गुल्मतृणाश्रयाः'
इति स्यात् । ३ द. याः । ४ द. णा । ५ द कुँ । ६ द. ऐसामि( नि )न्दमास्तं । ७ द. णे । ८ द. हाथा ।
९-१० द. नास्ति । ११ द. पा । १२ द. ते । १३ द. क्ता । १४ द. ष । १५ मुद्रित पुस्तके 'यत्तु
तदा' इति स्यात् । १६ द. त । १७ द. वक्रा त्रि° । १८ द. आयमेतं° । मुद्रित पुस्तके 'आयामतो
मुखाद्' इति स्यात् । १९ द. को । २० द. ति । मुद्रित पुस्तके 'भुवोर्मानं' इति स्यात् ।

• इत आरभ्य श्लोकपञ्चकगता विषयाः समनन्तराध्यायादिक प्रक्षिप्ता इति भाति ।