साहित्यदर्पण (आचार्य विश्वनाथ - वाक्यं रसात्मकं काव्यम् सटीक)

भूमिका । ५७
मुसलचापबाणशूलशक्तिहलबन्धगर्भितैरष्टभिः श्लोकैर्यदष्टारं महाचक्रमुत्पद्यते
तन्निर्गतात्-
'शतानन्दापराख्येन भट्टवामकसूनुना ।
साधितं रुद्रटेनेदं सामाजा धीमतां हितम् ॥'
इति श्लोकाज्ज्ञायते । शिशुपालवधादिविलक्षणोऽयं बन्धः कान्न चित्रयति ।
शृङ्गारतिलककर्ता रुद्र इति नतु रुद्रटः । उक्तं च तिलकान्ते रुद्रेण-‘शृङ्गा-
रतिलकविधिना पुनरपि रुद्रः प्रसादयति’ इति ।
वक्रोक्तिजीवितकारः ।
वक्रोक्तिजीवितं नाम अलंकारसंदर्भः । यस्य रचयिता आचार्यकुन्तकः ।
अस्यैव-
'संरम्भः करिकीटमेघशकलोद्देशेन सिंहस्य यः
सर्वस्यैव स जातिमात्रनियतो हेवाकलेशः किल ।
इत्याशाह्दिरदक्षयाम्बुदघटावन्धेऽप्यसंरन्धवा-
न्योऽसौ कुत्र चमत्कृतेरतिशयं यात्वम्विकाकेसरी ॥'
इति पद्यं व्यक्तिविवेके द्वितीयविमर्शो महिना अनेकधा दूषयित्वा पर्यन्ते-
'काव्यकाञ्चनपामिमानिना कुन्तकेन निजकाव्यलक्ष्मणि ।
यस्य सर्वमिरवद्यतोदिता श्लोक एष स निदर्शितो मया ॥'
इत्युक्तम् ॥
वाचस्पतिमिश्रः ।
सर्वतन्त्रस्वतन्त्रपदिपलोऽयम् उद्योतकाराद् अधस्तनः उदयनाद् ऊर्ध्व-
शूलबन्धो यथा-
मानुषो राजत स्यात्सृष्टोवक्टेशदेवताम् ।
तां शिवायाशितां तित्त्वाप्दासितां हि खतां सहि ॥ ६ ॥
शक्तिबन्धो यथा-
नाहिपारदे रप्तेन्द्यानु सानु नानेयमग्र हि ।
स्मिताद्गादिपामुं प कं कन्दिन्मुषतुवन् ॥ ७ ॥
हलबन्धो यथा-
मातह्वानश्रुधिपिनामुना पादं त्मुपतन ।
बह्वयित्वा शिरस्स सिदाताहन्ति रंहना ॥ ८ ॥
एतैः श्लोकैरित्थंनिर्दिशैरष्टमी महाचक्रबन्धो निष्पद्यते । एतेषां दिङ्मात्रं ग्रन्थकृते
प्रख्याति ।