साहित्यदर्पण (आचार्य विश्वनाथ - वाक्यं रसात्मकं काव्यम् सटीक)

५८ साहित्यदर्पणे
मिश्रस्य अलंकारशेखरः । (५) जैनस्य आचार्यहेमचन्द्रस्य स्वोपज्ञालंकार-
चूडामणिवृत्तिसहितं काव्यानुशासनम् । (६) जैनस्य वाग्भटस्य काव्यानु-
शासनम् । (७) जैनस्य वाग्भटस्य वाग्भटालंकारः । (८) दाक्षिणात्यस्य
अच्युतरायस्य स्वोपज्ञसरसामोदसहितः साहित्यसारः । (९) दाक्षिणात्यस्य
कृष्णकवेर्मन्दारमरन्दः ।
रूपकप्रकरणानि ।
धनंजयस्य दशरूपकं धनिककृतालोकसञ्चलितम् । भारतीयस्य नाट्यशास्त्रस्य
अष्टादश एकोनविंशो विंशश्चतुस्त्रिंशश्चाध्यायाः । अनेके रूपकग्रन्थाः सर्वतन्त्र-
स्वतन्त्रस्य राघवभट्टपादस्य अभिज्ञानशाकुन्तलार्थद्योतनिकातोऽवधेया इति ।
अथ प्रसङ्गात्साहित्यस्य लक्ष्यभूताः प्राच्योदीच्यप्रतीच्यदाक्षिणात्याः कतिपये
कविकर्मणः श्रव्यदृश्यग्रन्था निरूप्यन्ते—
तत्र काव्यग्रन्थाः ।
(१-३) कालिदासस्य रघुवंश-कुमारसंभव-मेघदूतानि । (४) छत्र-भारवेः
किरातार्जुनीयम् । (५) घण्टा-माघस्य शिशुपालवधम् । (६) श्रीहर्षस्य
नैषधीयचरितम् । (काव्यशास्त्रम्) (७) काश्मीरिकस्य तालरत्नाकरस्य हरवि-
जयम् । (८) काश्मीरिकस्य विह्लणस्य विक्रमाङ्कदेवचरितम् । (९) काश्मीरिकस्य
जगद्धरस्य स्तुतिकुसुमाञ्जलिः । (१०) शालिवाहनस्य गाथासप्तशती (गाहा-
सत्तसई) । (११) प्रवरसेनस्य सेतुबन्धम् (दसमुहवहो) । (१२) वाक्पति-
१. काव्यानुशासनं काव्यप्रकाशानुसारि । वाग्भटीयं काव्यानुशासनं तु प्राचीन-
शैलिकम्. २. एते हालसाहिबै. समुद्विते दशरूपकपुस्तके संक्षेपिताः. ३. दक्षिणा-
पथे गोदावरीतीरे कुन्तलेषु प्रतिष्ठानं नाम नगरमासीत् । यत्स्वामी हालसात-
वाहनादिनामा शकप्रवर्तकः शालिवाहनः । येन च गाथासप्तशती सङ्कलिता ।
इयं बाणस्य हर्षचरिते कोषतया नुता । गोवर्धनाचार्यस्य आर्यासप्तशत्या-'वाणी
प्राकृतसमुचितरसा बलेनैव सङ्कनं नीता । निम्नानुरूपनीरा कलिन्दकन्येव गगनतलम्॥'
इत्येव स्मृता । सरस्वतीकण्ठाभरणे तु द्वितीयपरिच्छेदे 'केऽभूवन्नाढ्यराजस्य राज्ये
प्राकृतभाषिणः । काले श्रीसाहसाङ्कस्य के न संस्कृतभाषिण ॥' इत्युक्तम् । तत्र
आढ्यराजः शालिवाहनः; साहसाङ्को विक्रमादित्य इति तट्टीकाकृतो रत्नेश्वरमिश्राः ।
शालिवाहनस्यैव सभायां भूतभाषामयबृहत्कथानिर्मातृ-गुणाढ्य-कालापव्याकरणकर्तृ-
शर्ववर्मप्रभृतयो महाविद्वास आसन् । अतः शकप्रवृत्तेरानन्तकाले गाथासप्तशती-
सङ्कलनकालो भवितुमर्हतीति दिक्. ४. राजतरङ्गिणीगणनया एकः प्रवरसेनः
३१८४ कलिगतेऽभूत् । अस्यैव पौत्रो द्वितीयः प्रवरसेनः । एतत्समये उज्जयिन्यां
० ना विक्रमादित्योऽप्यभूत् । उक्तप्रवरसेनयोरन्यतरेण सेतुबन्धापरनामधेयं
० प्रणीतं स्यात् । अकबरजलालदीन्द्र (अबुलमुजप्फरजलालुद्दीनमहम्मद
) सचिवो रामदासभापतिस्तत्कृतसेतुबन्धटीकाप्रारम्भे-'महाराजप्रवरसेननिमित्तं