रूपमण्डन एवं देवमूर्त्ति-प्रकरणम् (मण्डन सूत्रधार - प्राचीन मूर्तिकला एवं देव-प्रतिमा लक्षण सटीक)

⌜२२ रूपमण्डने
महावीर्यं महोत्साहमष्टबाहुं महाबलम् ।
शमयन्तं रिपोः (१) संघं निवेशो यल भूतले ॥ ९ ॥
खट्वाङ्गञ्च कपालञ्च खेटकं पात्रमेव च ।
वामहस्तेषु कर्तव्यमेतच्छस्त्रचतुष्टयम् ॥ १० ॥
त्रिशूलं परशुः (२) खड्गं दण्डश्चैवारिमर्दनः ।
शस्त्राण्येतानि चत्वारि दक्षिणेषु करेषु च ॥ ११ ॥
इत्यघोरः [३] ।
पीताम्बरस्तत्पुरुषः पीतयज्ञोपवीतवान् ।
मातुलिङ्गं करे वामेऽक्षमाला दक्षिणे तथा ॥ १२ ॥
इति तत्पुरुषः [४] ।
(३)शुद्धः स्फटिकसंकाशो जटाचन्द्रविभूषितः ।
(४)अक्षस्त्रिशूलहस्तौ च कपालं वामतः शुभम् ॥ १३ ॥*
[ इतीशः ५ ]
कपालमालि-सुश्वेतं शशाङ्ककृतशेखरम् ।
व्याघ्रचर्मधरं मृत्युञ्जयं नागेन्द्रभूषितम् ॥ १४ ॥
त्रिशूलं चाक्षमाला च दक्षयोः करयोः स्मृतौ ।
कपालं कुण्डिका वामे योगमुद्रा (५)करद्वयम् ॥ १५ ॥
इति मृत्युञ्जयः [६] ।
चतुर्भुजो महाबाहुः शुक्लपादाक्षिपाणिकः ।
पुस्तकाभयहस्तोऽसौ (६)सच काक्षस्त्रिलोचनः ॥ १६ ॥
इति किरणाक्षः [७] ।

(१) 'सङ्गं' इति स्यात् । (२) 'खड्गो' इति स्यात् । (३) 'शुद्धस्फटिक-'
इति स्यात् । (४) 'व्यक्षस्त्रिशूलहस्तश्च' इति, 'दक्षे त्रिशूलं हस्ते च' इति वा स्यात् ।
(५) 'करद्वये' इति स्यात् । (६) 'स-चक्राक्ष-' इति ['किरणाक्ष-' इति वा ?] स्यात् ।

• पद्यमिदं मूर्त्यन्तरस्य लक्षकं न तु मृत्युञ्जयमूर्तेः, द्विरायुधनिर्देशात् । भवति
  च मृत्युञ्जयलक्षकत्वेन भ्रान्तिरन्तरा पुष्पिकान्तरविरहात् । देवतामूर्त्तौ 'ईश'लक्षणत्वेनेदं
  निर्दिष्टम् (देव० ६।१४) ; तदनुगत्याऽस्माभिरपि पुष्पिकैका कल्पिता ; एवञ्चाग्रे
  'इति द्वादश रुद्रा' इति पुष्पिकाऽपि नानृतभाषिणी स्यात् ।