रूपमण्डन एवं देवमूर्त्ति-प्रकरणम् (मण्डन सूत्रधार - प्राचीन मूर्तिकला एवं देव-प्रतिमा लक्षण सटीक)

४ रूपमण्डने
[ गृहपूज्यप्रतिमामानम् ]
आरम्यैकाङ्गुलादूर्द्धं पर्यन्तं द्वादशाङ्गुला ।
गृहेषु प्रतिमा पूज्या नाधिका शस्यते ततः ॥ ७ ॥
[ देवालयपूज्यप्रतिमामानम् ]
तदूर्द्धं नवहस्तान्तं पूजनीया सुरालये ।
[ अनावृतदेशपूज्यप्रतिमामानम् ]
दशहस्तादितो याऽर्चा प्रासादेन विनाऽर्चयेत् ॥ ८ ॥
दशादि(१)करपृष्ठ्या तु षट्त्रिंशत् प्रतिमा(:) पृथक् ।
बाणवेदकरान् यावत् (२)चतुष्कां पूजयेत् सुधीः ॥ ९ ॥
[ प्रतिमाघटनद्रव्याणि ]
अष्टलोहमयी मूर्तिः शैलरत्नमयी शुभा ।
श्रेष्ठवृक्षमयी वाऽपि प्रवालादिमयी शुभा ॥ १० ॥
[ जीर्णोद्धारविधिः ]
(३)अतीतब्दः शता (४)मूर्त्तिः पूज्या स्यान्महत्तमैः ।
खण्डिता स्फुटिताऽप्यर्च्या अन्यथा दुःखदायका ॥ ११ ॥
धातुरत्नविलेपोत्था व्यङ्गा(:) संस्कारयोग्या(:) ।
काष्ठपाषाणजा भग्ना(:) संस्कारार्हा न देवताः ॥ १२ ॥
[ भीषणदेवतास्थानम् ]
भैरवः शस्यते लोके प्रत्यायतनसंस्थितः ।
न मूलायतने कार्यो भैरवस्तु भयङ्करः ॥ १३ ॥
नरसिंहो वराहो वा तथाऽन्येऽपि भयङ्कराः ।
[ दुष्टाः प्रतिमाः ]
नाधिकाङ्गा न हीनाङ्गाः कर्त्तव्या देवताः क्वचित् ॥ १४ ॥
(१) ‘-करवृद्ध्या’ इति स्यात् । (२) ‘चतुष्क्याम्’ इति स्यात् । (३) ‘अतीताब्द-
शता’ इति स्यात् । (४) ‘मूर्तिर्या पूज्या’ इति स्यात् ।