ऋतुसंहारम् (महाकवि कालिदास - षड्ऋतु काव्य सान्वय हिन्दी व्याख्या)

षष्ठः सर्गः । ८१
आम्रीति ॥ यस्याम्राम्रसंबन्धिनी मञ्जुला सुन्दरा म-
ञ्जरी वरशरा उत्कृष्टा वाणाः सदुत्तमं किंशुकं पलाशकुसुमं
धनुः । यस्यालिकुलं भ्रमरसमूहो ज्या गुणः । यस्य कल-
ङ्करहितं सितं श्वेतं छत्रं सितांशुश्चन्द्रः । यस्य मत्तेभो
मत्तगजो मलयानिलो मलयसंवन्धी पवनः । यस्य वन्दिनो
वैतालिकाः परभृतः कोकिलाः । लोकजिद्वसन्तेनान्वितो
युक्तः सोऽयं वितनुरनङ्गो वो युष्मभ्यं भद्रं कल्याणं वित-
रीतरीतु ददात्वित्यर्थः । शार्दूलविक्रीडितं वृत्तम् । तल्लक्षणं
तु वृत्तरत्नाकरे—‘सूर्याश्वैर्मसजस्तताः सगुरवः शार्दूलविक्री-
डितम्’ इति ॥
पूजितो न जगदीश्वरो मया
नापि विश्वजननी सुसेविता ।
किंतु यत्प्रलपितं निजेच्छया
तत्र सद्गुरुकृपैव कारणम् ॥
वेदचन्द्रवसुभूमि—( १८१४ )—वत्सरे
माघसूर्यसितपञ्चमीतियौ ।
व्योमपुष्करनगै—( ७०० )—र्मिताकृतिः
पूरिता हि मणिरामशर्मणा ॥
इति भारद्वाजगोत्रोत्पन्नमणिरामविरचितया चन्द्रिकाख्यया व्याख्यया
समेतः कविश्रीकालिदासकविवराग्रणीकृतावृत्तुसंहारे महाकाव्ये
वसन्तवर्णनं नाम षष्ठः सर्गः ।