सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
रसेन्द्रसारसंग्रह (गोपालकृष्ण - पं. रामप्रसाद वैद्य सविस्तार सान्वय हिन्दी टीका सहित)

रसेन्द्रसारसंग्रह (गोपालकृष्ण - पं. रामप्रसाद वैद्य सविस्तार सान्वय हिन्दी टीका सहित)

Rasendra Sara Sangraha of Gopalakrishna with Commentary

गोपालकृष्ण भट्ट (टीकाकार: पं. रामप्रसाद वैद्य) द्वारा

DevanagariHindipublished584 पृष्ठ

पृष्ठ 382, कुल 584 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 382

( ३५६ ) रसेन्द्रसारसंग्रह ।
वातविध्वंसन रस ।
सूतमभ्रकसत्त्वं च कांस्यं शुद्धञ्च माक्षिकम् ।
गन्धकं तालकं सर्वं भागोत्तरविवर्द्धितम् ॥ ६० ॥
कज्जलीकृत्य तत्सर्वं वातारिस्नेहसंयुक्तम् ।
सप्ताहं मर्दयित्वा तु गोलकीकृत्य यत्नतः ॥ ६१ ॥
निम्बुद्रवेण संपीड्य तिलकल्केन लेपयेत् ।
अर्द्धांगुलदलेनैव परिशोष्य प्रयत्नतः ॥ ६२ ॥
प्रपचेद्वालुकायन्त्रे द्वादशप्रहरं ततः ।
जठरस्य रुजः सर्वास्तथा च मलनिग्रहम् ॥ ६३ ॥
आध्मानक तथानाहं विषूचीं वह्निमान्द्यकम् ।
आमदोषमशेषञ्च गुल्मं छर्दिञ्च दुर्जराम् ॥ ६४ ॥
ग्रहणीं श्वासकासौ च क्रिमिरोगं विशेषतः ।
हन्यात्सर्वाङ्गशूलञ्च मन्यास्तम्भं तथैव च ॥ ६५ ॥
ज्वरे चैवातिसारे च शूलरोगे त्रिदोषजे ।
पथ्यं रोगानुसारेण देयमस्मिन् भिषग्वरैः ॥
श्रीमता नन्दिनाथेन वातविध्वंसनो रसः ॥ ६६ ॥
पारा १ भाग, अभ्रकभस्म २ भाग,कांसाभस्म ३ भाग, सोनामाखी
भस्म ४ भाग, गंधक ५ भाग और हरिताल ६ भाग लेवे, इन सबको
एकत्र पीसकर एरण्डीके तेलमें सात दिनतक खरल करके पिंडाकार
बना लेवे; पश्चात् तिलोंको नींबूके रसमें पीसकर कल्क बनाकर उस
गोलेके ऊपर आधा आधा अंगुल ऊंचा लेप कर देवे । फिर इसको
सुखाकर वालुकायंत्रमें द्वादश प्रहर तक पकावे । इस औषधिके सेवन
करनेसे उदरस्थित सर्वप्रकारकी पीड़ा, मलरोध, आध्मान, आनाह,