सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

Rasatarangini of Sadananda Sharma with Prasadani Commentary

सदानन्द शर्मा (टीकाकार: पं. हरिदत्त शास्त्री) द्वारा

DevanagariHindipublished799 पृष्ठ

पृष्ठ 754, कुल 799 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 754

चतुर्विंशस्तरङ्गः ७२६
स्वेदयेद्दोलिकायन्त्रे द्वियामं गव्यदुग्धतः ।
इत्थं तु गुञ्जाबीजानि शुद्धिमायान्त्यनुत्तमाम् ॥४४४॥
गुञ्जाबीजशोधनप्रकारः— द्विगुणीकृतवस्त्रान्तः प्रक्षिप्य शोभनं गुञ्जाबीज-
चूर्णान्निष्क्रमणरक्षार्थम् काञ्जिके स्वेदनादपि शुद्धिर्गुञ्जाबीजानाम्॥४४३,४४४॥
भा.टी.—नूतन गुञ्जाबीजों का मोटा-मोटा चूर्ण करके एक साफ दोहरे
कपड़े में बाँध कर पोटली बना ले, अब इस पोटली को दोलायन्त्र में गोदुग्ध
डालकर उसमें ६ घण्टे स्वेदन करें। इस विधि से शुद्ध किये गुञ्जाबीज
उत्तम रूप से शुद्ध हो जाते हैं ॥४४३-४४४॥
द्वितीयः शोधनप्रकारः
गुञ्जाबीजं पोट्टलीस्थं दोलायन्त्रे सकाञ्जिकम् ।
यामैकं स्वेदनादेव शुद्धिमायात्यनुत्तमाम् ॥४४५॥
अ.टी.—नूतन गुञ्जाबीजों को एक कपड़े में बाँधकर पोटली बना लें ।
अब इस पोटली को काञ्जी से भरे, दोलायन्त्र में तीन घण्टे तक स्वेदन करके
निकालकर सुखा लें । इस विधि से गुञ्जाबीज शुद्ध हो जाते हैं ॥४४५॥
गुञ्जाया गुणाः
गुञ्जाबीजं सुविमलं कामोद्दोपनमुत्तमम् ।
ऊरुस्तम्भहरं चैव बलसंवर्द्धनं परम् ॥४४६॥
गुञ्जापत्रं शोथहरं त्वामवातप्रणाशनम् ।
तथैव च समाख्यातं वेदनाहरमुत्तमम् ॥४४७॥
गुञ्जापलाशनिर्यासो मधुरः कटुकस्तथा ।
स्वरभेदप्रशमनः शोथघ्नो वेदनाहरः ॥४४८॥
गुञ्जामूलं सुमधुरं कफनिःसारकं परम् ।
वातपित्तहरं चैव तृष्णाशाथनिवारणम् ॥४४९॥
स्वरभेदप्रशमनं तथा वान्तिविनाशनम् ।
मूत्रकृच्छ्रप्रशमनं बलवर्णकरं परम् ॥४५०॥
कासघ्नं शुक्रजननं रुच्यं विषविनाशनम् ।
वृष्यं व्रणापहं चैव विशेषात्परिकीर्तितम् ॥४५१॥
गुञ्जामूलं विशेषेण मधुयष्टिगुणोपमम् ।
अत एवाधुना तन्तु तदभावे प्रयुज्यते ॥४५२॥
भा.टी.—शुद्ध गुञ्जाबीज उत्तम कामोद्दीपक होते हैं । ऊरुस्तम्भ रोग में