रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)
Rasatarangini of Sadananda Sharma with Prasadani Commentary
सदानन्द शर्मा (टीकाकार: पं. हरिदत्त शास्त्री) द्वारा
पृष्ठ 591, कुल 799 में से
संदर्भ में पढ़ें५६६ रसतरङ्गिणी
विद्रुतं जायते शीघ्रं कासीसद्रव उत्तमः ।
गुदभ्रंशविसर्पादिविविधामयनाशनः ॥ २४१ ॥
भा.टी.—ढाई तोले शुद्ध परिस्रुत जल में पाँच रत्ती उक्त विधि से प्राप्त
कासीस चूर्ण डालकर उसको गलायें । जब कासीस उस जल में अच्छी तरह
घुल जाय तो कासीसद्रव ( लोशन ) तैयार समझना चाहिये । यह कासीसजल
गुदभ्रंश ( काँच का निकलना ), वीसर्प आदि विविध रोगों में बाह्य रूप से
प्रयोग किया जाता है ॥ २४०, २४१ ॥
कासीसस्य मात्रानिरूपणम्
गुञ्जार्द्धतः समारभ्य रक्तिकाद्वितयोन्मिता ।
कासीसकस्य कथिता पूर्णमात्रा भिषग्वरैः ॥२४२॥
कासीसमात्रां गुञ्जार्धतो गुञ्जाद्वयपर्यन्ता । मात्राधिक्येन सेवितं दाहभ्रान्ति-
वान्तिकारकमिति ॥ २४२ ॥
भा.टी.—आधी रत्ती से लेकर दो रत्ती तक कासीस की मात्रा पूर्ण मात्रा
कही जाती है ॥ २४२ ॥
कासीसस्य आमयिकः प्रयोगः
प्लीहशत्रुसहासारयुतं कासीसमुत्तमम् ।
निषेवितं निहन्त्याशु प्लीहानमतिदारुणम् ॥ २४३ ॥
सौभाग्यं कन्यकासारयुत तु परिशीलितम् ।
कासीसं विनिहन्त्याशु रजोरोधभवां रुजम् ॥ २४४ ॥
खगो दारुसिताकन्यासारोत्थरजसान्वितः ।
शीलितो हन्ति रक्ताल्पजातां हृद्वेपनव्यथाम् ॥ २४५ ॥
कासीसद्रवसंसिक्तवसनाच्छादितो भृशम् ।
विसर्पशोथः प्रशमं याति नास्तीह संशयः ॥ २४६ ॥
कासीसं त्रिफलायुक्तं वारिणा परिपेषितम् ।
विलिप्तं व्रणशोथानां सवर्णकरणं परम् ॥ २४७ ॥
खगः सुराष्ट्रजाहिङ्गुसुरदारुयुतोऽम्भसा ।
न्यस्तः संवृत्तगुटिको दन्ते कृमिगदापहः ॥ २४८ ॥
एरण्डनिम्बबीजाढ्यं कासीसं सरसाञ्जनम् ।
निषेवितं हरत्याशु विसर्पमचिरोत्थितम् ॥ २४६ ॥
कासीसं रक्तिकैकन्तु कपित्थफलमज्जया ।