रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)
Rasatarangini of Sadananda Sharma with Prasadani Commentary
सदानन्द शर्मा (टीकाकार: पं. हरिदत्त शास्त्री) द्वारा
पृष्ठ 422, कुल 799 में से
संदर्भ में पढ़ें३६६ रसतरङ्गिणी
भाग गला, कण्ठ, नासिका मुख आदि भाग में प्रकुपित कफ को शान्त करता
है । बुद्धि, स्मृति तथा साहसहीन मनुष्यों के लिये, शिर में चक्कर आने से दुःखी
मनुष्यों के लिये यह उत्तम औषधि है। निरन्तर अध्ययन-अध्यापन कार्य करने-
वाले युवापुरुषों तथा बालकों के लिये रजतभस्म अत्यन्त उपयोगी औषधि
है ॥ ५२, ५३ ॥
मृतरजतस्य मात्रानिरूपणम्
रक्तिकायास्तुरीयांशाद्रक्तिकैकमितं परम् ।
मृतं तारं नियुञ्जीत बलकालाद्यपेक्षया ॥ ५४ ॥
मात्रानिरूपणं बलकालापेक्षया योग्यमेव ॥ ५४ ॥
भा.टी.—चौथाई गुञ्जा से लेकर १ गुञ्जा तक बल, काल के अनुसार रजत
भस्म की मात्रा बतायी गयी है ॥ ५४ ॥
अस्य आमयिकः प्रयोगः
यवानिकादेवपुष्पचूर्णेन रजतं मृतम् ।
शीलितं नाशयत्याशु कोष्ठवातं चिरोत्थितम् ॥५५॥
एलाचूर्णयुतं तारं सततं परिशीलितम् ।
अजीर्णरोगजनितं हृदयस्पन्दनं हरेत् ॥ ५६ ॥
एलासितोपलाचूर्णयुतं तारं तु शोलितम् ।
सूर्यापवर्तञ्च तथा निहन्त्यर्धावभेदकम् ॥ ५७ ॥
रससिन्दूरलोहाढ्यं सशिलाजतुताप्यकम् ।
शीलितं चन्द्रलोहं तु वरावार। विशेषतः ॥ ५८ ॥
वामडिम्बाशयोद्भूततीव्रवेदनयान्वितम् ।
गर्भाशयच्युतिं घोरां नाशयत्यविलम्बितम् ॥५६॥
द्वङ्गाभ्ररससिन्दूरसंयुक्तं चन्द्रलोहकम् ।
युक्तं बलावराक्वाथैस्तीव्ररुव्यथयान्वितम् ॥६०॥
वामडिम्बाशयोद्भूतव्यथया ह्युपलक्षितम् ।
विजिहन्ति विशेषेण त्वण्डाधारभवामयम् ॥ ६१ ॥
रससिन्दूर सौभाग्यसंयुक्तं चन्द्रलोहकम् ।
शीलितं रजनीवारा सप्ताहद्वितयोन्मितम् ॥६२॥
क्षतान्वितं चातिमात्रं पूनिस्रावसमायुतम् ।
गर्भाशयस्य संकोचं नाशयत्यविकल्पतः ॥ ६३ ॥
तारं सलोहं माक्षीकरससिन्दूरसंयुक्तम् ।