रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)
Rasatarangini of Sadananda Sharma with Prasadani Commentary
सदानन्द शर्मा (टीकाकार: पं. हरिदत्त शास्त्री) द्वारा
पृष्ठ 248, कुल 799 में से
संदर्भ में पढ़ें२०८ रसतरङ्गिणी
हिंगुलीयमाणिक्यरसस्य गुणाः
ग्रहणीगदवारणदर्पहरस्त्वतिसारनिवारणदक्षतरः ।
रुधिरोत्थितरोगविनाशकरो बलवीर्यशरीरसमुद्धिकरः ॥५४॥
क्षुद्रकुष्ठहरः कामं वयःस्थापनकारकः ।
माणिक्यरससंज्ञोऽयं सर्वामयहरो मतः ॥ ५५ ॥
वारणो हस्ती, रुधिरोत्थितरोगाः पिडकादयः । मात्राल्पत्वं हरितालसत्त्व-
संयोगात् । स्पष्टमन्यत् ॥ ५४-५५ ॥
आ.टी.--यह माणिक्यरस ग्रहणी रोगरूपी हाथी के अभिमान (घमंड) को
चूर करनेवाला और पुरातन अतीसार को नष्ट करने में अत्यन्त सफल है। रक्त-
विकृतिजन्य रोगों को नष्ट करता है । बल-वीर्य और शरीर की वृद्धि करता है ।
क्षुद्र कुष्ठों (त्वग्रोग) को नष्ट करता है । शीघ्र आनेवाले बुढ़ापे को रोकता
है । इस प्रकार यह माणिक्यरस सब रोगों को नष्ट करता है ॥ ५४-५५ ॥
अस्य मात्रा
यवैकतः समारभ्य यवत्रितयसंमितम् ।
युञ्जीत रसमाणिक्यं बलकालाद्यपेक्षया ॥ ५६ ॥
भा.टी.-माणिक्यरस की मात्रा रोग तथा रोगी के बल काल आदि के
अनुसार एक जौ से लेकर तीन जौ तक प्रयोग की जा सकती है ॥ ५६ ॥
श्रीसिद्धहिंगुलेश्वरः
विशोधितं हिंगुलञ्च धत्तूरमूलजद्रवैः ।
विभावयेत्सप्तवारं ततः संशोषयेद् बुधः ॥ ५७ ॥
तत्तुल्यं टङ्कणं क्षिप्त्वा श्लक्ष्णचूर्णं प्रकल्पयेत् ।
रसज्ञैः कीर्तितो नाम्ना श्रीसिद्धहिंगुलेश्वरः ॥ ५८ ॥
विश्वमोचरसोपेतं पुरूहूतयवान्वितम् ।
गुञ्जार्द्धप्रमितं दद्याद्रसतन्त्रविशारदः ॥ ५६ ॥
ततोऽनुपाययेच्छीघ्रं धान्यशीतकषायकम् ।
दाहमूर्च्छापिपासादीन् नाशयेद्वै ह्युपद्रवान् ॥ ६० ॥
पाचनो दीपनश्चायं नाडीगतिनियामकः ।
ज्वरघ्नः कृमिसंहारी कफघ्नो मृदुधारकः ॥ ६१ ॥
कोष्ठवातप्रशमनो भृशं वातानुलोमनः ।
नैतत्समो रसो लोके ज्वरातीसारनाशनः ॥ ६२ ॥