रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

WITH GLOSSARY. 17
Linn., safflower, Beng.
kusumphul) ६६, ३२०
कुसुम्भक ( See कुसुम्भ ) ४१६
कुसुम्भज ( [Oil of ] kusumbha,
see कुसुम्भ ) ६५
कुहुकंविका ( d. r. कुहम्बिका or
कुरण्टिका = साङ्कुशखडह्च ; a
sort of creaper very difficult
to be identified ) ६०
कूपीपाषाण ( d. r. कूर्म्मपाषाण or
कूपिकापाषाण ; the heap of
pebbles in the bed of a
river is called कूप, or कूपी or
कूपिका ) ४६
कूर्म्म ( Tortoise ) ६६
कूर्म्मपृष्ठ ( Tortoise-shell ) ८३
कूर्म्मास्थि ( See कूर्म्मपृष्ठ ) १२१
कृताञ्जलि ( Mimosa pudica, Linn.,
Beng. Lajjávatí latá ) ६२
कृष्ण ( The best iron, i. e. steel )
११७
कृष्णकनक ( Beng. black kanak
dhuturá ) ६०
कृष्णजीरक ( Nigella sativa,
Linn., Beng. kála-jirá) ६०
कृष्णतैलक ( Oil of कृष्णतिल or
black sesamum Indicum,
DC. ) ६२
कृष्णपर्णी ( Black ocimum sanc-
tum, Linn., Beng. kála-
tulasi ) ५८
कृष्णमार्जारी ( d. r. कृष्णमञ्जरी,
a sort of creaper difficult to
be identified ) ६१
कृष्णराजि ( = कृष्णसर्षप. Black
mustard ) २२५
कृष्णविष ( A sort of virulant
poison, see महाविष ) ६५
कृष्णा ( d. r. मूर्वा, a sort of crea-
per "भिन्नकज्जलसंकाशा लता
कृष्णासतेत्यसौ"—रसकामधेनु) ५७
कृष्णागुरु ( Black अगुरु, see अगुरु)
२७६
कृष्णाभ्र ( Black mica ) ६८, ६६
कृष्णाभ्रक ( See कृष्णाभ्र ) १३३,
२६२ &c.
कृष्णाभ्रपत्र ( A plate of black
mica ) ७४
कृष्णाभ्रसत्त्व ( Essence of black
mica ) १७३

18 INDEX

[Left Column]
कृष्णोन्मत्त (Black dhuturá, see
धुतूर) २४०
केतकी (Pandanus odoratissimus
Roxb.) ६३, ११६
केशिनी (Nardostachys Jatamansi,
Beng. जटामांसी) ५६
कोकिलत्रय (Three कोकिलs or
charcoals, "शिखिभिः पावको-
च्छिष्टा अङ्गाराः कोकिलाः
स्मृताः"—रसकामधेनु, "जलेन
सिक्ताश्चेत् तर्हि कोकिलाः"—
do. 3 burnt charcoals steep-
ed in water. Rasahridaya
says also "खदिरकोकिलैः"
or charcoals of catechu
wood) १०४
कोकिला (=काकोली. A berry
of the Calculus Indicus,
brought from Nepal and
Morung, Beng. kánklá)
३४७, ३४८
कोकिलाक्ष (Hygrophila spenosa,
T. Ander., Beng. kuliákhá-
dá, its seed is called tál-
mákhná) ५७

[Right Column]
कोकिलाक्षकबीज (Seed of कोकि-
लाक्षक, see कोकिलाक्ष)
३४२
कोकिलाक्षीर (Milky juice of
कोकिला or काकोली, see
कोकिला) ३५०
कोटराच्छी (Supposed to be को-
टरपुष्पी = Vriddhadáraka,
Beng. Vijtádak) ६०
कोद्रव (Paspalum scrobicula-
tum, Linn., Beng. kado-
dhán) ८२, ८३, ३१४
कोद्रवक्वाथ (Decoction of कोद्रव,
see कोद्रव) ८६, ८२, ८६
कोल (=बदर =Zizyphus Jujuba,
Lamk., Beng. kul) १४०
कोल (Here means कक्कोल, pro-
bably Cocculus Indicus, and
not बदर, since we have
that word in the next line)
४१६
कोशातकी (Luffa acutangula
Roxb., Beng. Ghoshá-latá)
६२, ११३
कोशातकीदलरस (Juice of the

WITH GLOSSARY. 19
leaves of कोषातकी, see
कोषातकी) १४३
कोष्ठ ( See कोष्ठिका ) ११४
कोष्ठक (See कोष्ठिका) (Descrip-
tion of ) ५३, ५४
कोष्ठिका ( Koshthí apparatus.
See Hindu Chemistry by
P.C. Ray, Vol. I. p. 89,
Beng. Hápar) ४२, ४८
कौमारी (=कुमारी=घृतकुमारी.
Aloe vera, Linn.) ६३
कौरण्डक ( Belonging to कुरण्डक
=मदनवृक्ष=Randia dume-
torum, Lamk.) १६८
कौवेरीमूल (Root of उत्तरवारुणी,
see उत्तरवारुणी) १५०
कौसुम्भ ( Juice of कुसुम्भ see
कुसुम्भ ) ३८५
क्रान्ता (=बृहती. Solanum Indi-
cum, Linn., Beng. viruti
or vyákur ) २३७
क्रामण ( Penetration or trans-
mission ) ११, ५६, १३६, १४९,
१५०, १६२, &c.
क्रामिकौषधि ( Transmitting
plants ) ६२—६३
क्रोष्टुविङ्गा, (=शृगालविङ्गा, pro-
bably Beng. chákuliá ) २७७
क्वथितजल (Decocted water) २५८
क्वाथ (Decoction generally pre-
pared by boiling one part
of vegetable substances
with sixteen parts of water,
till the latter is reduced
to one-fourth, "पानीयं षोडश-
गुणं क्षुष्णाद्द्रव्याद्विनिक्षिपेत् ।
मृत्पात्रे क्वथितं ग्राह्यमष्टमांशा-
वशेषितम् । श्रुतः क्वाथः कषा-
यश्च निर्यूहः स निगद्यते ॥"
—योगतरङ्गिणी) ८६
खत्रियमारण ( Killing of वज्र of
खत्रिय class, see p. 80) ८७
खमापाली ( d. r. क्षेमपाली. A
sort of ओषधि) ६३
क्षार ( Alkali ) ४२, ६६, १००,
१०३ &c.
क्षारत्रय ( 3 sorts of alkali—
सर्जिक्षार, यवक्षार and टङ्कण-
क्षार, i.e. natron, saltpetre
and borax) ६०, १४६, १५६

20 INDEX
क्षारराज (=टङ्कणक्षार. Borax )
११६
क्षारवर्ग (See क्षारत्रय) ७५
क्षाराम्ल ( क्षार alkali and अम्ल
acid ) १५६
क्षाराष्टक ( Eight sorts of क्षार )
७४
चितिकिड (A synonym of रसक,
see रसक ) १०३
क्षीर ( Milk ) ४०१
क्षीर ( Milky juice ) ४०१
क्षीर ( Milk fried with sugar )
४१६
क्षीरकञ्चुक (=क्षीरीवृक्ष, see
कञ्चुकी) १५४
क्षीरकञ्चुका (See क्षीरकञ्चुक) ३५६
क्षीरकञ्चुकितोय ( Juice of क्षीर-
कञ्चुकि, see क्षीरकञ्चुका) ४२८
क्षीरकन्द (

WITH GLOSSARY. 21
ख
खग ( = कासीस, Sulphate of
iron, see कासीस) ५१, १०८
खड्गारी (= खड्गिमार, Scirpus
maximus, Beng. khadgako-
shalatá ) ५८
खण्डसौराष्ट्री ( A variety of सौ-
राष्ट्री earth, see सौराष्ट्री) १२०
खदिर ( Acacia catechu, Beng.
khayer ) ६६, १३६
खदिराग्नि ( Fire of खदिर wood,
see खदिर) ३३६, ३४१
खदिराङ्गार ( Charcoal of खदिर
wood) ३३८, ३४६
खरमञ्जरी (= अपामार्ग, see अपा-
मार्ग) १६०
खराग्नि ( तीव्राग्नि, intense fire )
११४
खर्पर (= रसक [ खर्परीतुत्थक ], a
sort of calamine or zinc ore)
१०३, ३७८, ४३०
खर्पर (= मृत्पात्र विशेष, Beng.
kháprá ) १३८, २२०, ३३२
खल्ल [ Generally spelt खल्व in
all the MSS.] A vessel or
mortar for grinding drugs )
४२, (made of different mat-
erials) ५४, ( varieties of—as
तप्तखल्ल) १७४ ; (and as शिला-
खल्ल ) ३२८
खल्लपाषाण (See खल्ल) ३६८
खसत्व (= अभ्रसत्व. Essence of
mica ) १३२, १३५ &c.
खादिराङ्गार ( Charcoal of खदिर
wood ) ११३
खुर ( Hoof ) ३६१
खेचर ( = कासीस, Sulphate of
iron ) ६३
खेचरता ( A certain state of mer-
cury ; the sky-going efficacy
of mercury ) १८०
खेचरी ( A sort of जारणा [see
जारणा ] ) १७२ ; ( a sort of
गुटिका or pill ) २६२, २७०,
२७१
खोट ( One of the seven stages
of mercury, Beng. जमक,
पुट ) १८६, ( definition of )
१६०

22 | INDEX

Column 1

खोटक ( See खोट ) ७६, (defini-
tion of ) १६० &c.
खोट-बन्धन (Binding or fixation
into पिष्टी, see पिष्टी, —"पिष्टी-
बन्धस्तु खोटकः"—रसकामधेनु)
१६४
ग
गगन ( Mica, Beng. अभ्र ) ७१
गगनद्रुति ( Liquefaction of mica)
१२२
गङ्गाद्यमुनामध्य ( By गङ्गा is
meant the white fortnight
on account of the whiteness
of her water, and by यमुना
is meant the black fortnight
on account of the blackness
of her water ; the मध्य or
the middle point of these
two fortnights is पूर्णिमा or
the full moon ) १६३
गजकर्णिका ( Cucumis Melo,
Linn., Beng. kákud ) ५८
गजदन्त ( Ivory, the elephant's
tooth ) ३१०

Column 2

गजपुट ( गजाकारं पुटं, "गजप्रमाण-
मूर्द्धाधः पुटं गजपुटं स्मृतम्",
an apparatus for roasting
metals or minerals in a pit
in the ground, see पुट ) १११
गजारि ( =गजमादन-शल्लकीवृक्ष.
Boswellia serrata, Roxb.
Beng. gajamádan salái )
२१२
गजारौ ( See गजारि ) ६०
गण्डोल (Treacle, molasses, Beng.
guda ) ३७५
गट्टा (=पाटलवृक्ष, see पाटली) १५०
गन्ध (See गन्धक) १४२
गन्धक ( Sulphur ) ( Origin of )
१०८, ( varieties of ) १०९,
( purification of ) ११०
गन्धकचूर्ण ( Sulphur powder )
१८६
गन्धकजारण ( Calcination of sul-
phur ) ४४
गन्धकत्रय ( Threefold sulphur,
viz. red, yellow and white ;
black sulphur is not availa-
ble, see p. 109 ) ८६

WITH GLOSSARY. 23
गन्धकबन्ध ( Binding or fixation
of sulphur ) ३६५
गन्धकशुद्धि ( Purification of sul-
phur ) ११०
गन्धचूर्ण ( See गन्धकचूर्ण ) २१६
गन्धतैल ( "आवत्र्तमाने पयसि दत्त्वा
गन्धकजं रजः। तज्जातदधिजं
सर्पिर्गन्धतैलं वदन्ति हि ॥" Sul-
phurated butter prepared
from milk boiled with the
addition of sulphur ) ८६,
३४१
गन्धनाग ( Sulphurated lead,
गन्धकजारित सीस) १७१, १८२
गन्धपाषाण ( Sulphur ) १२०, १३३,
१५५ &c.
गन्धपिष्टी ( Sulphur paste ) ३३४
गन्धर्व्वतैल ( एरण्डतैल, castor oil )
६७
गन्धाभ्र ( Amalgam of sulphur
and mica) ४३०
गन्धाश्म (See गन्धपाषाण) २४६
गर्भद्रुति ( "द्रुतिं चरति सूतेन्द्रो
यथाभ्रं च हुताशनः"—रस-
सार। Liquefaction of met-
als or minerals within
mercury) १४०, १५५, १८५ &c.
गर्भयन्त्र ( An apparatus for cal-
cination of paste) ( Descrip-
tion of ) ४५, ३४४
गाङ्गेरी (=नागवला, Sida spinosa,
Linn. ) १५४
गार, गारा ( "जले चिरं प्रोर्णं
मृत्तिका गारम्"—रसकामधेनु ।
Earth steeped in water for
several hours, as is prepared
for kánchá masonry, which
is called tagár by the mas-
ons ) ४८
गिरि (=शिलाजतु. Bitumen) १००
गिरिकर्णिका ( Beng. Aparájitá )
५८, ३२५
गिरिकर्णी ( See गिरिकर्णिका )
१५२
गिरिजतु (=शिलाजतु. Bitumen )
१३२, २६८
गिरिदोष ( Impurities obtained
in the stony mines of moun-
tains ) ११७, १२६, १५४
गिरिमल्लका (=बोरक, [according

24 INDEX
to रसकामधेनु, ] Nitre or
Nitrate of potash, Beng.
sorá ) १०१
गिरिसानुज (= शिलाजतु. Bitu-
men ) ६६
गुग्गुलु ( Balsamodendron Mu-
kul, Hooker, Beng. guggul)
११४, १३२
गुञ्जा ( Seed of Abrus precatori-
us, Linn., Beng. kunch )
५१, ६६ &c. (=6 yavas) १५१
गुड़ ( Treacle, molasses ) ६६,
१११ &c.
गुड़मोदक ( Sweetmeats made
of treacle ) ४०१
गुडूची ( Tinospora cordifolia,
Miers., Beng. Gulancha )
११७, ३८८
गुणत्रय ( Here रस, हेम and वङ्ग
are referred to by 3 qualities
तमः, रजः and सत्व respec-
tively—रसकामधेनु) ८८
गृहबर्बो ( = गृहपर्णी = गृहपत्रा =
धूम्रपत्रा, Beng. támákpátá )
३७४
गृध्रविट् ( Fæces of a vulture )
३२६
गृध्रविष्ठा ( See गृध्रविट् ) ३२७
गृहकन्या (= घृतकुमारी. Aloe vera,
Linn.) १५६, ३०८
गृहधूम ( Soot, Beng. jhul) २३६
गैरिक ( Red ochre, Beng. giri-
máti ) १०८, ११२ &c.
गैरिकशुद्धि (Purification of गैरिक,
see गैरिक ) ११२
गोकर्ण (According to Madanapála
—अश्वगन्धा ; but according
to Rasakámadhenu—पलाश)
१५४
गोक्षुर (Tribulus terestris, Linn.,
Beng. gokhri ) १२२
गोघृत ( Cow-ghee or clarified
butter obtained from cow's
milk ) १००, ११३, ३७५
गोजल ( See गोमूत्र ) १००
गोजिह्वा ( Elephantopus scaber,
Linn., Beng. gojiálatá ) ५७,
६० &c.
गोधूम ( Wheat. Beng. gam )
११४.

WITH GLOSSARY. (Page 25)

[Column 1]

गोधावती ( = गोधापदी, Vites
pedata, Vahl., Beng. goália-
latá ) ३८७
गोधोहृता ( = नाकुली, a kind of
रास्ना, Vanda Roxburghii,
Beng. Nái—रसकामधेनु) ११८
गोपालक्री ( = गोरख चाकुलिया,
see नागबला ) ११७
गोपित्त ( = गोरोचना, see गोरो-
चना ) ११२, २२६, २६८
गोपेन्द्रमण्डली ( An assemblage of
coccinella of various kinds,
इन्द्रगोपकीटपुञ्ज ) १२२
गोभद्र ( d. r. गोभट्ट ; A synonym
of रसक, see रसक) १०३
गोमय (Cowdung, Beng. govar)
४२
गोमयाग्नि (Fire of cowdung) ७४
गोमांस ( Beef ) ७४, १०६, १११
गोमूत्र ( Cow's urine ) ६८,
१०७ &c.
गोरम्भा ( A plant probably गो-
रक्षा or गोरक्षी) ३४०
गोरख ( Cow's milk, Beng.
gôdugdha) १०७

[Column 2]

गोरमणा ( = गोजिह्वा, see गोजिह्वा)
११७
गोरोचना ( Concretions rarely
found in the gall-bladder of
the ox, or according to
some in the brain of a cow)
१३६
गोल (d. r. गोला = वन्धमूषा—रस-
कामधेनु ; a sort of prepar-
ation of मूषा in order to
bind or fix रस ) ३४५
गोलक (Definition of ) ३४६, ३६६
गोशकृत् (गोमय, cowdung ) १०७
गोशकृद्भस्म ( Ashes of cowdung)
३६५
गोशृङ्ग ( Cow-horn ) २०८
गोसम्वी (A sort of plant difficult
to be identified) ६०
गोसर्पिः ( See गोघृत ) ३७७
गोस्तनमूषा ( A crucible resem-
bling the shape of the udder
of the cow ) १८४
गोस्तनी (See गोस्तनमूषा) ३७३
गौराभा ( = हरिद्रा, see हरिद्रा )
८८

गौरीफल ( यथा रति उत्तरदेशे
प्रसिद्ध मण्डुकच्छत्रिकत वृक्ष,―
रसकामधेनु ; A plant known
as akhá ) ११८
ग्रीष्मसुन्दर ( Mollugo cerviana
Seringe, Beng. gimásák )
१५४
घ
घन ( A synonym of लोह―रस-
कामधेनु, see लोह ) १२३
घनध्वनि ( Cyperus rotundus,
Linn., Beng. muthá ) ५७,
१८८
घनरव ( See घनध्वनि ) ६२, ८२
घृत ( Ghee or clarefied butter )
१०७, २६८ &c.
घृतोदक ( Ghee-water or water
resembling ghee ) २३७
घोष ( = कांस्य, Bell-metal, an
alloy of copper and tin )
१८८, २७६, ३२६, ३६०
घोषरूप्प (कांस्य-लौह, Bell-metal
and cast iron ) १२७, ३८२
घोषाकृष्ट ( Extracted from घोष
or Bell-metal ) ३५८
च
चक्रमर्द ( Cassia Tora, Linn.,
Beng. chakundá) ५७, २२६
चक्रमर्दक ( See चक्रमर्द ) ३८८
चक्रयन्त्र ( An apparatus of the
shape of a wheel ) ३३५
चक्रयोग (Aid of चक्र, an appara-
tus resembling a wheel )
३२७
चक्राङ्गा ( See चक्राङ्गी ) ३४०, ३५७
चक्राङ्गी (= चक्राङ्गो) ( सुदर्शनलता,
Beng. urtipurti) ६१
चक्रिका ( See चक्रमर्द) ६१
चक्री (See चक्रमर्द) ५६
चतुलपर्णी ( d. r. वर्त्तुलपर्णी ) ( a
plant defined in the text )
२१४
चणकाम्ल (See चणकाम्लक ) ६०,
१६१ &c.
चणकाम्लक ( Acid of cicer arieti-
num, Linn. Beng. gáchh

WITH GLOSSARY. 27

chholá, Hindi chanakloni )
६४
चण्ड ( A fierce god, who is called
भूतकालान्तक or destroyer of
elements or existing beings)
४३६
चण्डाजी ( लिङ्गिनीलता according
to राजनिघण्टु, but भूम्या-
मलकी according to रसकाम-
धेनु ) ५८
चण्डालीकन्द (= चण्डालकन्द, known
as chandálsák ) ३३३
चन्दन ( Santalum Album,
Linn. ) ६
चन्द्र (=तार = Silver ) २७०, ४२७
चन्द्रतोय ( See चन्द्रोदक ) २३२
चन्द्रवल्ली (=सोमलता according
to राजनिघण्टु, but वाकुची
and सोमा according to रस-
कामधेनु ) ३४२
चन्द्रहेम ( The amalgam of silver
and gold ) २०६
चन्द्रार्क ( The amalgam of silver
and copper. "भागाः षोडश
तारस्य ताम्रस्य द्वादशैकया।
आवत्तितास्तु चन्द्रार्कं वर्णोत्कषे-
करद्वयम् ।"—(रसकामधेनु) २८६,
३०८ &c.
चन्द्रार्कपत्र ( Plates of silver and
copper alloyed together )
१३६, २२३
चन्द्रार्कादि ( The moon, the sun
and the rest ) ४३४
चन्द्रोदक (Moon-water or rather,
fullmoon-water) (Definition-
of ) २३१, ( Effect of ) २३३
चपल ( One sort of महारस,
"(ईश्वरस्य) माक्षिकं कर्पूरजमलं
सौवीराद्यं च नेत्रजम् । नागा-
मलं तु चपलं मलं देहस्य टङ्क-
णम् ॥” “नानाविधं विजानीयात्
चपलाख्यं महारसम् । नाग-
तारविशस्वर्णवज्रतीक्ष्णादिपूर्व-
कम् ॥” “त्रिंशत्पलमितं नागं
भानुदुग्धेन मर्दितम् । विमर्द्य
पुटयेत्तावत् यावत् कर्षावशि-
ष्टम् । न तत् पुटसहस्रेण क्षय-
मायाति सर्वथा । चपलोऽयं
समाख्यातो वार्तिकैर्नागसम्भवः ॥
इत्थं हि चपलः कार्यो वज्र-

28 INDEX

[Left Column]
खापि न संशयः ॥—रसकाम-
धेनु) ६५, १०० &c.
चपलबन्ध (Binding or fixation
of mercury by chapala, see
चपल) ३२७
चपलालय (A sort of कान्तलोह,
see कान्तलोह, "चपलालयं
कान्तलोहम्" इति रसकामधेनुः।
११०, १८२, ४०४
चपलशुद्धि (Purification of चपल)
१०१
चरसुखान्त [?] (शिलाजतु, Bitu-
men—see रसकामधेनु) ६६
चम्भार (One kind of दरद, see
दरद) १०५
चम्भारगन्धिक (A synonym of
दरद, see दरद) १०६
चवी (=चविका, Piper chaba,
Hunter, Beng. chai) ६३,
१२२
चाङ्गेरी (Oxalis corniculata,
Linn., Beng. ámrul) ६४,
३८१, ३६१
चाण्डाली (लिङ्गिनीलता according
to राजनिघण्टु, but "चाण्डा-

[Right Column]
लीति विनिर्दिष्टा त्रिचतुःपञ्च-
धारिणी। सरक्ता क्षीरकन्दा च
तया सूतो निबध्यते॥" accor-
ding to रसकामधेनु) ३३८
चामीकरकर (Producing चामीकर
or gold) १६६
चामीकररस (d. r. शाकवृक्षरस,
कनकधत्तूररस, see कनकरस)
३८६
चारण ("चारणेन बलं कुर्यात्"—
This process adds strength or
efficacy to mercury; it is a
part of जारण, see जारण)
१४६, १५६
चिक्कण (यवचूर्ण, Barley powder)
११४
चिञ्चा (Tamarindus Indica,
Linn., Beng. tetul) ६४,
१८७, ३४२
चिञ्चाक्षार (Alkaline ash of tama-
rind fruit) १३५
चिञ्चाफलाम्ल (Acid of tamarind
fruit) १६६
चिञ्चाम्ल (Acid of tamarind; or
it means Rumex vesicarius,

WITH GLOSSARY. 29
Beng. chukasák ) ३८२
चिञ्चारस (Juice or pulp of tama-
rind fruit ) ३६१
चिञ्चास्थि ( The kernel of tama-
rind fruit, Beng. tentul
bichi ) ८४
चित्र ( See चित्रक ) १४४, २६८
चित्रक ( Plumbago Zeylanica,
Linn., Beng. chita ) ११८,
१२१, ( of 3 kinds) २२१ &c.
चित्रकचार ( Alkaline ash of चि-
त्रक, see चित्रक ) ७४
चित्ररस ( Milky juice of चित्र,
see चित्रक) ३६१
चिरविल्व (=करञ्ज, see करञ्ज) ४१६
चीर ( A rag ) ४८
चूम्बक ( A sort of कान्त or कान्त-
पाषाण, see कान्तपाषाण ) ७६
चूर्ण ( A powder prepared by
pounding dry substances in
a mortar with a pestle, and
passing it through cloth )
७५
चूर्णपारद ( A synonym of दरद,
see दरद ) १०६
चूर्णबन्ध ( Binding or fixation of
चूर्ण or powders ) ३५६
चूलिका (See चूलिकालवण ; चूलिका
=नवसार इति रसकामधेनु,
see नवसार ) १४२
चूलिकालवण ( A sort of salt,
called by some writers as
नवसार or nausadar ) ६४,
१४२, १४३ (vide Hindu che-
mistry, Vol. 1. p. 96 )
चूली (See चूलिकालवण) १४२
छ
छत्री ( Disfigured mercury hav-
ing the shape of an umbre-
lla ) ३५२
छागचीर ( Goat-milk ) ११४,
३७७
छागमुत्र ( Goat-urine) ३८२, ३६८
छुछुन्दरी (A musk-rat or a shrew
mole, Beng. chhuncho )
१३२
छेदन ( A graver, Beng. chheni)
४२

30
ज
जतु (शिलाजतु, Bitumen) १००
जगुप्त (=हिङ्गु, Assafœtida) ४०१
जम्बीर (Citrus medica, Linn.,
Beng. godánebugáchh) ६४,
७०, १५९, २७१
जम्बीरकद्रव (Fluid of जम्बीर
fruit, see जम्बीर) ३६०
जम्बीरतोय (See जम्बीररस) ४३०
जम्बीरफल (Fruit of जम्बीर, Beng.
godánebu) ८६
जम्बीररस (Juice of जम्बीर fruit,
see जम्बीर) २२७
जम्बीराम्ल (Acid of जम्बीर fruit,
see जम्बीर) १४३, ३३७
जया (=विजया =भङ्गा, Beng.
siddhi; or जपापुष्प; or
“पीतक्षीराऽर्कपत्रच्छदनातीव-
जनिता। विख्याता विजयेत्येषा
रसबन्धविधौहिता॥”—रसकाम-

। स उच्यते ।"

Wait, look at the last line:
"यस्तु तमखल्लः स उच्यते ।" "
Wait, the word "तमखल्लः":
Look at it: "तमखल्लः" or "तमखल्लः,"?
It's "तमखल्लः स उच्यते ।"
And there is a closing quote: ।"
Wait, look at "द्वादशांगुलविस्तारः":
Is it "द्वादशांगुलविस्तारः" or "द्वादशाङ्गुलविस्तारः"?
In line R20:
"द्वादशांगुलविस्तारः" (it has an anusvara on 'शा': 'द्वादशांगुलविस्तारः').
Wait, look at 'खल्लो':
'ख', 'ल्लो' -> 'खल्लो'.
Line R21:
'भवति वर्तुलः ।' (or 'वर्त्तुलः'? It has double त: 'वर्त्तुलः' or single 'वर्तुलः'? It looks like 'वर्त्तुलः' with a horizontal stroke across 'त', very common in 19th/early 20th century print). Let's look at 'वर्तुलः': 'व', 'र्', 'तु' or 'त्तु'? It looks like 'वर्तुलः' or 'वर्त्तुलः'.
Then: 'लोहेनिर्मितो' or '

32 INDEX
अथवा 'अजाशकृततुषाग्निं तु
दीपयित्वा भुवि क्षिपेत् । तस्यो-
परि स्थितः खल्लः तप्तखल्लः स
उच्यते ॥'—रसकामधेनु, ) १७४
४१२, ४१३
तमा ( d. r. उत्तमा, भूम्यामलकी,
Beng. Bhuin-ámlá ) ३४३
ताप्य ( A sort of iron pyrites,
sulphide of iron, generally
implying svarnamákshika,
—so called for its being pro-
duced in the bed of the
river Tápi. See P. C.
Ray's Hindu chemistry,
Vol. 1. p. 84 ) ८४, ८८, १२६,
१३२, १३४-१३७, १८८, २२६
४०२, ४२३ &c.
ताप्यसत्त्व ( Essence of ताप्य, see
ताप्य ) १३३, १३७, १६३
ताम्बूल ( See ताम्बूलपत्र ) ४३१
ताम्बूलपत्र ( Leaf of Piper Betel,
Linn., Beng. Pán ) ८८
ताम्बूली ( Piper betel, Linn.,
Beng. Pán ) ६०, ६२, १५०
ताम्र ( Copper, Beng. támá )
११५, (varieties of) ११६
ताम्रपर्णी (Beng. gandhabháduli)
६१
ताम्ररञ्जक ( A synonym of रवक,
see रवक ) १०३
ताम्रराग ( Colour of copper )
१२६
ताम्रशोधन ( Purification of cop-
per ) ११६
तार ( Silver, see रजत ) ११६,
४२४ &c.
तारजीर्ण ( [Mercury] calcined
with silver ) ३०४
ताररज ( A preparation of silver
with other minerals, mica
&c. ) ३८६, ३८७
तारपत्र ( A plate of silver ) २१३
तारपत्रक (A plate of silver) ३७८
तारपिष्टि ( पिष्टी of silver, see
पिष्टी ) ३८४
तारबीज ( A sort of preparation
of silver, purified by white
वर्ग or aggregate of dying
plants or white materials.
(Definition of ) १२७ .

WITH GLOSSARY. 33
तारशोधन ( Purification of sil-
ver ) ११८
ताराभ्र ( An amalgam of silver
and mica) १३०, १३१ १६३ &c.
ताराभ्रक ( See ताराभ्र ) ३६९
तारारिष्ट ( Arista or decoction of
silver ) १८६, १८८, २६८ &c.
तारार्क ( Silver and copper )
३७९
ताल (=हरिताल. Orpiment) ८५,
१२४, १५७ &c.
तालक ( See ताल ) ८३, ८४, ८६,
१०८, ४१८ &c.
तालकबन्ध ( Binding or fixation
of orpiment ) ३३६
तालकशुद्धि ( Purification of
orpiment ) १११
तालमूल (=तालमूली. Curculigo
orchioides, Gaertn.) ३८७
तिक्तशाक (=वरुणवृक्ष, Cratæva
religiosa, Forst.) १६०
त्तिन्तिड़ी ( Tamarindus Indica,
Linn., Beng. tentul or Am-
lavetasa ) ५८
तिनिश ( Ougenia dalbergioides,
Benth., Beng. járulgáchh )
१२२
तिन्तिणी ( Tamarind, Beng.
tentul ) २२८
तिन्तिणीक ( See तिन्तिणी ) ६४
तिन्दुक (Diospyros Embryopteris,
Pers., Beng. gáb ) ७०, ७२,
२७१
तिमिर ( =तमाल, Garcinia
Xanthochymus, Hook. f. )
१८६, ३०६
तिल (Sesamum Indicum, DC.)
६४, १११, ११४, १४२, ४१६ &c.
तिलज ( Oil of tila, see तिल) ६५
तिलतेल ( Oil of tila, see tila )
१०६, ४१६
तिलपर्णी ( तिलोनी नामक शाक-
विशेष ) १६२, ३३१
तिलपिष्ट ( Sweet cake made of
tila, see tila, Beng. tilkuta)
२४६
तीक्ष्ण ( Iron, see तीक्ष्णलोह )
११५, ( of 3kinds ) ११७, ४०३,
४२४ &c.
तीक्ष्ण ( d. r. तिक्त. Spices with
5

34 INDEX
hot and pungent qualities )
३१६
तीक्ष्णचूर्ण ( Iron-filings or iron-
powder, Beng. lohachúrna )
१२०, ३६०
तीक्ष्णजीरं ([Mercury] calcined
with iron ) ३०४
तीक्ष्णलोह ( A metal called तीक्ष्ण
or iron, also called kánta-
loha or kántiloha or kánchi-
loha ) ११७, १३४
तीक्ष्णशूलकपालिन् ( A process
of dying metals or minerals
with the aid of iron and
copper according to the
method adopted by the
kápálikas ) २५५, ३०७
तीक्ष्णाभ्र ( An amalgam of iron
and mica) १३१, १३७, १६३
तीक्ष्णाभ्रक ( See तीक्ष्णाभ्र ) १२६
तुत्थ ( A synonym of रसक, sul-
phate of copper, Beng.tutiá)
१०३, १२०, १८७ &c.
तुत्थक ( See तुत्थ ) ३५२
तुम्बी ( A long gourd, Beng.
badaláu ) ३३८
तुम्बीक्षार ( Alkali of तुम्बी, see
तुम्बी ) ७४
तुम्बरु ( Xanthoxylum alatum,
Roxb., Beng. nepáli dha-
niá or támbulphal ) ११७,
११८, १६०
तुम्बरुद्रव ( Juice of तुम्बरु, see
तुम्बरु ) १६०
तुरबिंगनी ( d. r. झुररीदरी, a sort
of ओषधि or plant, difficult

WITH GLOSSARY. 35
द्रव्यौषधि (Vegetable ओषधि or plant) १०६
तैल (Oil) ११, (varieties of) ६५, १३६ &c.
तोयवल्ली (=अम्लतवल्ली, called बदल्ली in चित्रकूट) ६०
तोल, तोलक (12 máshás, weight of 1 Rupee) १५१
त्रपु (Tin, see वङ्ग, Beng. ráng) ११७
त्रिकटु (See कटुत्रय) २७८, ३६७
त्रिकटुक (See त्रिकटु) १२२, १५४
त्रिकर्षमूल (The root of त्रिकर्ष, viz. नागर, अतिविषा and मुस्ता, Beng. sunth, átaich and muthá) ८५
त्रिक्षार (3 alkalis—टङ्कणक्षार, यवक्षार and सर्जिक्षार) ६४, १२२
त्रिदण्डी (A sort of creaper, “सपुष्पा (लिलतोपेता रक्तशस्त-बलान्विता। रसबन्धविधौ प्रोक्ता त्रिदण्डीति हताभिधा॥”—रसकामधेनु) ६१, ४१८
त्रिपर्णी (=शालपर्णी, Desmodium gangeticum, DC., Beng. sálpáni) ५८
त्रिपुष्प (Flowers of 3 colours, i.e. white, red and yellow) १११
त्रिफल (See त्रिफला) १००
त्रिफला (Aggregate of 3 myrobalans—आमलकी, हरीतकी and विभीतक; see आमलकी and विभीतक in their respective places; हरीतकी = chebulic myrobalan) ७६, १२२, १५२, १५५, २५०, ४०३ &c.
त्रिफलाक्काथ (Decoction of three myrobalans) ४०३
त्रिमधु (Aggregate of 3 sweets—honey, ghee and sugar) ३२२
त्रिलोह (Aggregate of 3 metals—gold, silver and copper) २६३
त्रिमूली (A sort of creaper, “त्रिमूलाकारपत्रा या सम्बाकफलवत्फला। त्रिमूलिनीति विख्याता”—रसकामधेनु) ६१
त्रुटि (The smallest weight and

? No, ६९! Wait, look at the digit in line 11: nabar ) १०७or१०७? Wait, let's look at line 11: १०७. Wait, what about line 13: १७१. What about line 15: ६९! Page 68, 69. Let's look at ६९: yes, 68 and 69 are consecutive pages! So ६८, ६९` makes total sense.

• Wait, what about line 11: nabar ) १०७?
  Purification of cinnabar: is it 107?
  Let's check the digit: १ ० ७. Yes, १०७.

• Wait, what about line 13:
  nabar and iron ) १७१?
  Combination of cinnabar and iron: page 171.

6. Formatting the Output:
   • No LaTeX, just clean Markdown with , , etc.
   • Clear and exact line matching.36 INDEX
     measure used by physicians)
     १५०, ३३२
     तेजोबलजननी ( A sort of महौ-
     षधि, called अजनाय