रसगंगाधर (पण्डितराज जगन्नाथ - रसतरङ्गिणी संस्कृत व हिन्दी व्याख्या सम्पूर्ण प्रथम आनन)
Rasagangadhara of Panditaraja Jagannatha with Commentary
पण्डितराज जगन्नाथ (टीकाकार: डॉ. श्रीनारायण मिश्र) द्वारा
पृष्ठ 36, कुल 414 में से
संदर्भ में पढ़ेंरसगङ्गाधरः
देवादेवाद्ध्यगीष्ट स्मरहरनगरे शासनं जैमिनीयं
शेषाङ्कःप्राप्तशेषोऽमलभणितिरभूत्सर्वविद्याधरो यः ॥
पाषाणादपि पीयूषं स्यन्दते यस्य लीलया ।
तं वन्दे पेरुभट्टाख्यं लक्ष्मीकान्तं महागुरुम् ॥ २-३ ॥
निमग्नेन क्लेशैर्मननजलधेरन्तरुदरं
मयोन्नीतो लोके ललितरसगङ्गाधरमणिः ।
हरन्तर्ध्वान्तं हृदयमधिरूढो गुणवता-
मलंकारान्सर्वानपि गलितगर्वान् रचयतु ॥ ४ ॥
शेषावतारभूतो भगवान् पतञ्जलिर्महाभाष्यनिर्माता । तद्वचनप्राप्तिमुखेन पाणिनिकात्या-
यनवचनप्राप्तिरपि सूचिता, महाभाष्यस्य तदारूढत्वात् । सर्वाणि विशेषणानि सर्व-
विद्याधरत्वे हेतुभूतानि । पाषाणादपीत्यादिना स्ववर्णनकौशलेनाचेतनमपि चेतनवत्
करोतीति प्रतिपादनात्स्वपितरि कवित्वकाष्ठा दर्शिता । लीलयेत्यनेन च तथावर्णने
पितुरायासाभावः सूचितः । लक्ष्मीकान्तमित्यनेन स्वमातुर्लक्ष्म्यभिधाया नाम निर्दि-
ष्टमिति कस्यचिद् व्याख्यानम switch अनौचित्यस्पृशि, एवं रूपेण लोके पित्रोर्नामग्रहणस्यात्यन्त-
विगर्हितत्वात् । अतः सारस्वतस्य पितुर्धनवत्त्वं विष्णुसदृशत्वं वा प्रतीयत इत्येव
युक्तम् ॥ २-३ ॥
ग्रन्थप्रशस्तिमाह—निमग्नेनेत्यादिना । मननरूपजलधेरन्तरुदरमन्तस्तलं क्लेशै-
रनल्पायासैर्नितरां मननेन मया जगन्नाथेन ललितो गुणालङ्कारादिभूषितो रसगङ्गाधर-
स्वरूपः काव्यतत्त्वप्रकाशकत्वान्मणिर्लोक उन्नीतः । सोऽयं गुणवतां सहृदयानां हृदय-
मधिरूढोऽन्येषां काव्यतत्त्वजिज्ञासूनामन्तर्ध्वान्तमज्ञानं हरन् सर्वानपि पूर्वाचार्यरचिता-
लङ्कारग्रन्थान् गलितगर्वान् रचयतु । अत्र च अन्तरुदरम् निमग्नेनेत्यादिना प्रतिपाद्य-
विषयस्य सुचिन्तितत्वमपि सूचितं भवति ॥ ४ ॥
(न्यायदर्शन) को जानने, काशी में खण्डदेव से पूर्व मीमांसा शास्त्र का अध्ययन करने
और शेष वीरेश्वर से शेषावतार भगवान् पतञ्जलि की निर्मल वाणी महाभाष्य
का अधिगम करने से सर्वविद्यासम्पन्न हुए और जिनकी नैसर्गिक काव्यकला से
पत्थर से भी अमृत चूने लग जाता उन विष्णुसदृश पितृचरण पेरुभट्ट को मेरा
प्रणाम समर्पित है ॥ २-३ ॥
मननरूपी सागर के अन्तस्तल में आयासपूर्वक गोता