प्रतिमानाटकम् (महाकवि भास - विमला संस्कृत-हिन्दी टीका एवं सविस्तार व्याख्या सहित)

१७४ । प्रतिमानाटकम्
बा = बन्धु + अण् = बान्धवा विभर्तुं योग्या = भृ + ण्यत् + टाप् = भार्या । प्रकर्षेण
भाति = प्र + भा + क्विप् + प्रभा ।
छन्दः—वसन्ततिलका ।
अलङ्कार—उपमा । यहाँ आर्य राम उपमेय, जीमूतचन्द्र उपमान, इव उपमा-
वाचक पद और प्रभया विमुक्तः, साधारण धर्म हैं । यह पूर्णोपमा है ।
भोः ! इदानीं किं करिष्ये ? भवतु, दृष्टम् । अनुगच्छतु मां तातः ।
सुमन्त्रः—यदाज्ञापयति कुमारः ।
(उभौ परिक्रामतः)
सुमन्त्रः—कुमार ! न खलु न खलु गन्तव्यम् । देवीनां चतुश्शाल-
मिदम् ।
भरतः—अत्रैव मे कार्य । भोः ! कः इह प्रतिहारे ?
(प्रविश्य)
प्रतिहारी—जेदु भट्टिदारओ । विजआखु अहं । [जयतु भर्तृदारकः ।
विजया खल्वहम् ।]
भरतः—विजये ! ममागमनं निवेद्यात्रभवत्यै ।
प्रतिहारी—कदमाए भट्टिणीए णिवेदेमि ? [कतमस्यै भट्टिन्यै निवेद-
यामि ?]
भरतः—या मां राजानमिच्छति ।
प्रतिहारी—(आत्मगतम्) हं कि णु खु भवे ? (प्रकाशम्) भट्टा ! तह)
हं । [किन्नु खल भवेत् ? भर्तः ! तथा ।]
(निष्क्रान्ता)
हिन्दी रूपान्तर—
अरे, अब मैं क्या करूंगा ? अच्छा, जान लिया है । तात् ! आप मेरे पीछे
आवें ।
सुमन्त्र—कुमार जो आदेश देते हैं ।
(दोनों घूमते हैं)
सुमन्त्र—कुमार ! निश्चय ही इधर नहीं, निश्चय ही इधर नहीं जाना
चाहिये । यह तो रानियों की चौसाला (अन्तःपुर) है ।
भरत—यहीं से मुझको कार्य है । अरे ! यहाँ द्वार पर कौन है ?
(प्रवेश करके)
प्रतिहारी—राजकुमार की जय हो । मैं विजया हूँ ।