प्रतिमानाटकम् (महाकवि भास - विमला संस्कृत-हिन्दी टीका एवं सविस्तार व्याख्या सहित)

( 196 )
पुष्पकं दिवि रावणस्य विमानम्‌। कृतसमयमिद स्मृतमात्र-
मुपगच्छतीति । तत्‌ सर्वैरारुह्यताम्‌ ।
(सर्वे आरोहन्ति)
रामः—अद्यैव यास्यामि पुरीमयोध्या
सम्बन्धिमित्रैरनुगम्यमानः ।
लक्ष्मणः - अद्यैव पश्यन्तु च नागरास्त्वा
चन्द्रं सनक्षत्रमिवोदयस्थम्‌ ॥ (१४)
(भरतवाक्यम्‌)
यथा रामश्च जानक्या बन्धुभिश्च समागतः ।
तथा लक्ष्म्या समायुक्तो राजा भूमिं प्रशास्तु नः ॥ (१५)
(निष्क्रान्ताः सर्वे)
इति सप्तमोऽङ्कः ।
शब्दार्थ—कृताभिषेकः = राज्याभिषेक किए हुए । तुष्टिं सन्तोष
को । उपगच्छ = प्राप्त करो । विमुञ्च = परित्याग करो । दैन्यम् = चिन्ता को ।
अभिलषितं=इच्छित । भुवि=पृथ्वी पर । सत्कृतभारवाही = सम्मानपूर्ण कार्य
का वाहक । धर्मेण=धर्मपूर्वक । लोकपरिरक्षणं=प्रजा का संरक्षण । अभ्यु-
पेतम्=स्वीकार कर लिया । अधिगतनृपशब्द = राजा शब्द को प्राप्त कर
लिया । धार्यमाणातपत्र = राजच्छत्र को धारण कर लिया । विकसितकृत-
मौलिम् = मस्तक को उन्नमित किया । तीर्थतोयाभिषिक्तं = तीर्थों के जल से
स्नान करने वाले । गुरुम्=पूज्य राम को । अधिगतलीलम् = लक्ष्मी को प्राप्त
करने वाले । वन्द्यमानम् = प्रणाम किए जाते हुए । जनौघैः = लोक समूह के
द्वारा । नवशशिनम् इव=दूज के चाँद की भाँति । पश्यतः = देखते हुए ।
तृप्तिः=सन्तोष । नष्टकल्मषं = कलङ्कहीन । प्रकांशनाम् - दीप्तिशालिता को ।
याति = प्राप्त करता है । सोमस्य इव = चन्द्रमा के समान । उदये = उदय-
के समय । जगत् = संसार । अधिगतराज्यः = राज्य प्राप्त करने वाला ।
वर्धन्ते = वृद्धि को प्राप्त कर रहे हैं । मैन्द = एक वानर का नाम । जाम्ब-
वत्=एक भालू का नाम । हनूमत् = हनुमान । अनुगच्छन्तः=पीछे आते हुए ।