प्रतिमानाटकम् (महाकवि भास - विमला संस्कृत-हिन्दी टीका एवं सविस्तार व्याख्या सहित)
Pratimanatakam of Mahakavi Bhasa
महाकवि भास (व्याख्याकार: डॉ. श्रीकृष्ण कुमार) द्वारा
पृष्ठ 174, कुल 296 में से
संदर्भ में पढ़ेंहै, उसी प्रकार अपने अनुपम पराक्रम से शत्रुओं द्वारा उत्पन्न सकटों
के समूह को नष्ट कर, मंगलमयी सीता को पाकर नयनाभिराम राम
ने पूरी पृथ्वी पर अधिकार लिया है। (१०)
कैकेयी—अहा, मेरे पुत्र की विजय घोषणा बढ़ रही है।
(५) मूल—
(ततः प्रविशति कृताभिषेको रामः सपरिवारः)
रामः—(विलोक्यैाकाशे) भोस्तात !
स्वर्गेऽपि तुष्टमुपगच्छ विमुञ्च दैन्यं
कर्म त्वयाभिलषितं मयि यत् तदेतत् ।
राजा किलास्मि भुवि सत्कृतभारवाही
धर्मेण लोकपरिरक्षणमभ्युपेतम् ॥ (११)
भरतः—अधिगतनृपशब्दं धार्यमाणातपत्रं
विकसितकृतमौलि तीर्थतोयाभिषिक्तम् !
गुरुमधिगतलीलं वन्द्यमानं जनौधै
(र्नवशशिनमिवार्यम् पश्यतो मे न तृप्तिः ॥ (१२)
शत्रुघ्नः—एतदार्याभिषेकेण कुलं मे नष्टकल्मषम् ।
(पुनः प्रकाशता याति सोमस्येवोदये जगत् ॥ (१३)
रामः—वत्से लक्ष्मण ! अधिगतराज्योऽहमस्मि ।
लक्ष्मणः—दिष्ट्या भगवान् वर्धते ।
(प्रविश्य)
काञ्चुकीयः—जयतु महाराजः । एष खलु तत्रभवान् विभीषणो
विज्ञापयति—सुग्रीवनीलमैन्दजाम्बवद्धनमत्प्रमुखांश्चानु-
गच्छन्तो विज्ञापयन्ति “दिष्ट्या भवान् वर्धते” इति ।
रामः—“सहायानां प्रसादाद् वर्धत” इति कथ्यताम् ।
काञ्चुकीयः—यदाज्ञापयति महाराजः ।
कैकेयी—धन्या खल्वस्मि । इममभ्युदयमयोध्यायां प्रे क्षितुमिच्छामि ।
रामः—द्रक्ष्यति भवती । (विलोक्य) अये ! प्रभाभिर्वनमिदमखिलं
सूर्यवत् प्रतिभाति । (विभाव्य) आः ज्ञातम् । सम्प्राप्तं