प्रतिमानाटकम् (महाकवि भास - विमला संस्कृत-हिन्दी टीका एवं सविस्तार व्याख्या सहित)

( 197 )

सहायानां = सहायकों की । प्रसादात् = कृपा से । अभ्युदयं = राज्याभिषेक
रूपी महोत्सव को । धन्या = पुण्यशालिनी । प्रेक्षितुं = देखने की । द्रक्ष्यति =
देखोगी । भवती = देवी । प्रभाभिः = तेज के द्वारा । अखिल = समूचा । सूर्यवत् =
सूर्य के समान । प्रतिभाति = प्रकाशित हो रहा है । विभाव्य = विचार कर के ।
सम्प्राप्तम् = आ पहुँचा है । पुष्पकं = विमान का नाम । कृतसमय = संकेत
देने पर । स्मृतमात्रं = स्मरण काल मे । उपगच्छति = समीप जाता है । आरु-
ह्यताम् = आरोहण किया जाए । यास्यामि = जाऊँगा । नागराः = नगर
निवासी । त्वाम् = राम को । सनक्षत्रम् = अन्य तारा गणों के साथ । उदय-
स्थम् = उदयाचल पर विद्यमान । जानक्या = सीता के साथ । समायुक्तः =
परिपूर्ण होकर । प्रशास्तु = पालन करें । नः = हमारे ।
अन्वय-स्वर्गे अपि तुष्टिम् उपगच्छ । दैन्यं विमुञ्च । त्वया मयि यत्
कर्म अभिलषितम् तत् एतत् (निवृत्तम्) । किल भुवि सत्कृतभारवाही राजा
अस्मि । धर्मेण लोकपरिरक्षणम् अभ्युपेतम् । (११)
अन्वय —अधिगतनृपशब्दम् , धार्यमाणातपत्रम्, विकसितकृतमौलिम्,
तीर्थतोयाभिषिक्तम्, गुरुम् अधिगतलीलम् जनौघैः वन्द्यमानम् नवशशिनम्
इव आर्यम् पश्यतः मे तृप्तिः न (जायते) । (१२)
अन्वय—आर्याभिषेकेण नष्टकल्मषम् मे एतत् कुलम् सोमस्य उदये
जगत् इव पुनः प्रकाशतां याति । (१३)
अन्वय —अद्य एव अयोध्यां पुरीम् सम्बन्धिमित्रैः अनुगम्यमानः
यास्यामि । च अद्य एव नागराः उदयस्थं सनक्षत्रं चन्द्रम् इव त्वाम्
पश्यन्तु । (१४)
अन्वय—यथा रामः जानक्या बन्धुभिः च समागतः, तथा लक्ष्म्या
समायुक्तः नः राजा भूमिम् प्रशास्तु । (१५)
हिन्दी अर्थ
(इसके बाद अभिषेक किए हुए राम का परिवार के साथ प्रवेश)
राम — (आकाश की ओर देखकर) हे पिताजी,
आप अब स्वर्ग मे आनन्द प्राप्त करें तथा सन्ताप को भूल जाएं ।