सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
प्रतिमानाटकम् (महाकवि भास - विमला संस्कृत-हिन्दी टीका एवं सविस्तार व्याख्या सहित)

प्रतिमानाटकम् (महाकवि भास - विमला संस्कृत-हिन्दी टीका एवं सविस्तार व्याख्या सहित)

Pratimanatakam of Mahakavi Bhasa

महाकवि भास (व्याख्याकार: डॉ. श्रीकृष्ण कुमार) द्वारा

DevanagariHindipublished296 पृष्ठ

पृष्ठ 136, कुल 296 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 136

( 145 )

रामः-(श्रुत्वा) स्वागतमतिथये।
रावणः-साधु विशेषितं खलु रूपं स्वरेण।
रामः-(विलोक्य) अये भगवान्। भगवन्! अभिवादये।
रावणः स्वस्ति।
रामः-भगवन्! एतदासनमास्यताम्।
रावणः--(आत्मगतम्) कथमाज्ञप्त इवास्म्यनेन।
(प्रकाशम्) बाढम्। (उपविशति)
रामः-मैथिलि! पाद्यमानय भगवते।
सीता-यदार्थपुत्र आज्ञापयति। (निष्क्रम्य प्रविश्य)
इमा आपः।
रामः-शुश्रूषय भगवन्तम्।
सीता-यदार्थपुत्र आज्ञापयति।
रावणः-(मायाप्रकाशनपर्याकुलो भूत्वा) भवतु भवतु। इयमेका
पृथिव्या हि मानुषीणामरुन्धती।
यस्या भर्तेति नारीभिः सत्कृतः कथ्यते भवान्॥ (८)
रामः-तेन हि आनय, अहमेव शुश्रूषयिष्ये।
रावणः-अयि, छाया परिहृत्य शरीरं न लङ्घयामि। वाचानुवृत्तिः
खल्वतिथिसत्कारः। पूजितोऽस्मि। आस्यताम्।
रामः-बाढम्। (उपविशति)
रावणः-(आत्मगतम्) यावदहमपि ब्राह्मणसमुदाचारमनुष्ठास्यामि
(प्रकाशम्) भोः! काश्यपगोत्रोऽस्मि। साङ्गोपाङ्गं
वेदमधीये, मानवीयं धर्मशास्त्रं, माहेश्वरं योगशास्त्रं, बार्ह-
स्पत्यमर्थशास्त्रं, मेघातिथेर्न्यायशास्त्रं, प्राचेतसं श्राद्धकल्पं च।
रामः-कथं कथं श्राद्धकल्पमिति।
शब्दार्थ - श्वः=कल। तत्रभवतः=पूज्य। तातस्य=पिता दशरथ की।
अनुसंवत्सर=प्रत्येक वर्ष मे किया जाने वाला। श्राद्धविधिः=श्राद्धकर्म। कल्प-
विशेषेण=विशिष्ट वस्तु दान के द्वारा। निवपनक्रियाम्=पिण्ड दान के कार्य
को। पितरः = मृत पूर्वज। निवर्तयिष्यामि = पूर्ण करूंगा। चिन्त्यते=विचार
किया जा रहा है। तृप्तिम् = तृप्ति को। येन केन = अपनी दशा के अनुरूप।
त इव = वे ही। मे = मेरी। रामस्य = स्वयं के। सानुरूपाम् = अपने योग्य।