प्रमाणवार्तिकम् (आचार्य धर्मकीर्ति - मनोरथनन्दि वृत्ति सहित बौद्ध न्याय महाग्रन्थ)

प्रमाणसिद्धिः ९
अविज्ञाते स्वलक्षणे ।
यज्ज्ञानमित्यभिप्रायात्;
स्वलक्षणविचारतः ॥ ८ ॥
भगवति प्रामाण्यम्
तद्वत् प्रमाणं भगवान्;
अभूतविनिवृत्तये ।
भूतोक्तिः;
साधनापेक्षा ततो युक्ता प्रमाणता ॥ ९ ॥
ईश्वरादावप्रामाण्यम्
नित्येऽप्रामाण्यम्
नित्यं प्रमाणं नैवास्ति प्रामाण्यात्;
किं पुनरनधिगतस्वलक्षणविषयमेव¹ प्रमाणमिष्टम् ? स्वलक्षणविचारतो-
ऽर्थक्रियार्थिभिः स्वलक्षणमेव प्रमाणेनान्विष्यते; तस्यैवार्थक्रियासाधनत्वात् । यदेव
च तैरन्विष्यते तदेव शास्त्रे विचार्यते; सांव्यवहारिकप्रमाणाधिकारात् ॥ ८ ॥
यथोक्तद्विविधलक्षणमुक्तं यत् प्रमाणम्, तद्वद् भगवान् प्रमाणम्;
यथाभिहितस्य सत्यचतुष्टयस्याविसंवादनात्, तस्यैव परैरज्ञातस्य प्रकाशनाच्च ॥
यद्येवम्, नमस्कारश्लोके² ‘प्रमाणभूताय’ इति किमर्थम् ? इत्याह—
(अभूतेत्यादि) । भूतशब्दनिर्देशोऽभूतस्य नित्यस्य निवृत्त्यर्थम् । नित्यं
प्रमाणं नास्तीत्यर्थः ।
ततः साधनापेक्षा प्रमाणता युक्ता । भगवतश्च प्रामाण्यसाधनं वक्ष्य-
माणम् ॥ ९ ॥
कस्मात् पुनर्नित्यं प्रमाणं³ नैवास्ति ? आह—वस्तुनोऽर्थक्रियाकारिणः सतो
गतेः = ज्ञानस्य प्रामाण्यान्नास्ति नित्यं प्रमाणम् । अत्रैव कारणमाह—
१. पुनरधिगत०—रा० ।
२. प्रमाणसमुच्चयग्रन्थस्येति शेषः ।
३. नित्यमीश्वरं नैयायिकाः प्रमाणं मन्यन्ते ।