प्रमाणवार्तिकम् (आचार्य धर्मकीर्ति - मनोरथनन्दि वृत्ति सहित बौद्ध न्याय महाग्रन्थ)

उत्खातमूलां कुरुत सत्त्वदृष्टिं मुमुक्षवः ।
आगमस्य तथाभावनिबन्धनमपश्यताम् ॥ २५९ ॥
मुक्तिमागममात्रेण वदन्न परितोषकृत् ।
मोक्षे दीक्षाविधिर्किञ्चित्करः
नालं बीजादिसंसिद्धो विधिः पुंसामजन्मने ॥ २६० ॥
तैलाभ्यङ्गाग्निदाहादेरपि मुक्तिप्रसङ्गतः ।
प्राग् गुरोर्लाघवात् पश्चान्न पापहरणं कृतम् ॥ २६१ ॥
मा भूद् गौरवमेवास्य न पापं गुर्व्वमूर्त्तितः ।
ननु किमस्या मूलम् ? इत्याह—अनादिसन्तानस्तुल्यजातीयः पूर्वपूर्व-
सत्त्वदर्शनस्वभावोऽविद्यारूपो बीजं कारणं यस्यास्तां सत्त्वदर्शनमविद्यास्वभावं
पूर्वपूर्वमुत्तरोत्तरस्य सत्त्वदर्शनस्य हेतुरित्यर्थः ।
ननूक्तमीश्वरेणागमे—"अस्त्यात्मा, मोक्षश्चास्य दीक्षाविधिना" ( )
इति, तत्किमत्र चिन्त्यते; "तत्कारणाबाधी विधिस्तं बाधते कथम्" ( प्र० वा०
१. २४९ ) इत्यादिनाक्तत्वात् ? अत्राह—आगमस्य तथाभावस्य प्रतिपादि-
तार्थसंवादित्वस्य निबन्धनं हेतुमपश्यतां मुमुक्षूणामागममात्रेण मुक्तिं वदन्
न परितोषकृद् भवति ।
नन्वस्ति प्रामाण्यनिबन्धनमागमस्य दीक्षाविधिस्पृष्टस्यानारोहधर्मकत्वदर्शनम्,
यथा हि बीजं दीक्षाविधिस्पृष्टं न प्ररोहति तथा पुमानपि दीक्षितो न पुनर्भवति ?
इत्याह—नालं शक्तो बीजादिषु संसिद्धो विधिर्दीक्षायाः पुंसामजन्मने;
तैलाभ्यङ्गाग्निदाहादेरपि संसारान्मुक्तिप्रसङ्गतः । तैलेनाभ्यक्तं बीजमग्निना
च स्पृष्टं न प्ररोहति, तथा पुरुषोऽपि तैलाभ्यङ्गाग्निदाहाभ्यां न पुनर्भवेत् ।
स्यादेतत्—दीक्षायाः प्राक् पापगुरोरुत्तरं तुलया लाघवात् पापाभावोपलम्भ
आगमप्रमाण्यनिबन्धनम् ? इत्याह—प्राग् गुरोर्लाघवात् पश्चान्न पापहरणं
कृतम् । दीक्षायाः प्राग् गुरोः पश्चाल्लाघवात् दीक्षया न पापहरणस्य दीक्षितस्य,
किन्तु गौरवमेवास्य कृतं सत् मा भूदिति कस्मान्न कल्प्यते । लाघवं हि
गौरवविरोधि दृश्यमानं तदभावमेव गमयेत, न पापभावम् । पापमेव गुर्विति