प्रबोधचन्द्रोदयम् (कृष्णमिश्र यति - वेदान्त रूपक नाटक सटीक)

द्वितीयोऽङ्कः ५७
महामोहः—( सक्रोधम् ) आः किमेवमतिमुग्धौ शान्तेरपि बिभितः ।
कामादिषु प्रतिपक्षेषु कुतोऽस्याः संभवः । तथाहि—
धाता विश्वविसृष्टिमात्रनिरतो देवोऽपि गौरीभुजा-
श्लेषानन्दविघूर्णमाननयनो दक्षाध्वरध्वंसनः ।
दैत्यारिः कमलाकपोलमकरीलेखाङ्कितोरःस्थलः
शेतेऽब्धावितरेषु जन्तुषु पुनः का नाम शान्तेः कथा ॥२८॥
सक्रोधम्-क्रोधश्चात्र मदमानयोरतिलघुकार्येऽपि व्यग्रतामालोक्य जातो बोध्यः ।
अतिमुग्धौ-अतिशयेन व्यामोहवन्तौ । बिभीतः = भयं कुरुतः । कामादिषु-
कामक्रोधलोभमदमात्सर्यप्रभृतिषु । प्रतिपक्षेषु-विरोधिषु सत्सु । अस्याः-शान्तेः
( इन्द्रियोपशमरूपायाः) । कुतः सम्भवः नास्ति सम्भावना । सर्वतो निरुद्धेषु
मार्गेषु कुत इन्द्रियशमरूपा शान्तिरुदेतुमीशेति तात्पर्यम् ।
धातेति० धाता ब्रह्मा विश्वस्य जगतः विसृष्टिमात्रे केवलायां विविधायां सृष्टि-
प्रक्रियायां निरतः एकान्तभावेन संलग्नः, देवः दक्षाध्वरध्वंसनः दक्षयज्ञविनाशकः
शिवः अपि गौर्याः पार्वत्याः भुजाभ्याम् बाहुभ्याम् य अश्लेषः आलिङ्गनं तेन य
आनन्दः प्रमोदस्ततो विघूर्णमाननयनः अतिमत्तदृष्टिः, दैत्यारिः विष्णुः कमलाकपो-
लमकर्याः लक्ष्मीगण्डस्थलवर्त्तिमस्याकृतिकचन्दनचर्चायाः लेखया रेखया अङ्कित-
मुरःस्थलं वक्षोदेशो यस्य तादृशः सन् अब्धौ समुद्रे शेते निद्राति, ( तदेवं ब्रह्म-
विष्णुशिवेषु कामाद्यधीनेषु ) पुनः इतरेषु साधारणजनेषु का नाम शान्तेः कथा ?
कीदृशी शान्तिवार्त्ता ? विधातुर्विश्वनिर्माणव्यग्रतया शान्तिर्नास्ति, शिवः पार्वती-
दृढालिङ्गनजन्यसुखावेशआस्यन्नयनः सन् कामपर एव, विष्णुरपि प्रियां कमलां
वक्षसि स्वापयित्वा तदीयकपोलवर्त्तिमकरीलेखया स्वमुरो लाञ्छयित्वा चाब्धौ
निर्भरं निद्रातीति कामाविष्ट एव, तदेवं त्रिष्वपि प्रधानदेवेषु शान्तिमत्तसम्भावना-
विरहितेषु साधारणजनेष्वन्येषु शान्तेः कीदृशी चर्चा, तदेवं शान्त्या अलीकोदयतया
ततो बिभ्यतोर्मदमानयोर्मुग्धत्वं सुप्रतीतमिति भावः । शार्दूलविक्रीडितं वृत्तम् ,
लक्षणं प्रागुक्तम् ॥ २८ ॥
महामोह—(क्रोधसे) यह इतने भोले हैं कि शान्तिसे भी डरते हैं । जब काम
विरोधमें है तो शान्ति कब संभव है । देखो—
ब्रह्मा सृष्टि करनेमे लगे हैं, महादेवको पार्वती बाहुपाश के आलिङ्गनसे फुरसत नहीं
मिलती, और विष्णु छातीसे लक्ष्मीको लगाकर समुद्रमें सो रहे है, और लोगोंमें शान्तिकी
क्या बात ? ॥ २८ ॥