प्रबोधचन्द्रोदयम् (कृष्णमिश्र यति - वेदान्त रूपक नाटक सटीक)

२३८ प्रबोधचन्द्रोदयम्
प्रबोधोदयः-
किं वाप्तं किमपोहितं किमुदितं किं वा समुत्सारितं
स्यूतं किं नु विलायितं नु किमिदं किञ्चिन्न वा किञ्चन ।
यस्मिन्नभ्युदिते वितर्कपदवीं नैवं समारोहति
त्रैलोक्यं सहजप्रकाशदलितं सोऽहं प्रबोधोदयः ॥ २६ ॥
( परिक्रम्य ) एष पुरुषः । यावदुपसर्पामि । ( उपसृत्य ) भगवन् , प्रबोध-
चन्द्रोदयोऽहमभिवादये ।
पुरुषः- ( साहादम् ) एहि पुत्र, परिष्वजस्व माम् ।
( प्रबोधोदयस्तथा करोति )
पुरुषः- ( सानन्दम् ) अहो, विघटिततिमिरपटलं प्रभातं संजातम् ।
किं वाप्तमिति० यस्मिन् प्रबोधोदये ज्ञाने अभ्युदिते जाते सहजप्रकाशदलितं नैस-
र्गिकप्रभाध्वस्तं त्रैलोक्यम् इयं जगत्त्रयी किं वा आप्तम् प्राप्तम् ? अपोहितम् नाशितम्
क्रिय ? उदितम् उत्पन्नम् किम् ? किं वा समुत्सारितम् दूरे क्षिप्तम् ? स्यूतम् वस्त्रादि-
वद्ग्रथितम् किम् ? किन्तु विलायितम् आकाशादिक्रमेण कारणे लीनम् ? किमिदं
किञ्चित् सद्ग्रूपम् ? वा न किञ्चन असद्रूपम् ? एवं वितर्कपदवीम् सम्भावनाविषय-
ताम् न समारोहति, (ईदृक्तया इदन्तया च परिच्छेत्तुमशक्यं नित्य।नित्यभिन्न-
विगलितसकलभावं चात एव चानिर्वचनीय जगज्जायते यत्र जाते ) सोऽहं प्रबोधो-
दयः अस्मीति शेषः ॥ २९ ॥
परिष्वजस्व-आश्लिष्य । तथाकरोति-पुरुषमालिङ्गति ।
विघटिततिमिरपट लम्-अपगतज्ञानावरणम् । प्रभातम्-बोधोदयः, 'संसार-
क्या पाया, क्या खोया, क्या गया, यह स्यूत-सा है या ढाला हुआ-सा है, यह कुछ '
ना कुछ नही है, जिसके उदित होने पर इस तरहके वितर्क मार्गमें त्रैलोक्य नहीं ठह
मकता, क्योंकि स्वाभाविक प्रकाशसे त्रैलोक्यमूल तम दलित हो जाता है, ऐसा
प्रबोधोदय हूँ ॥ २९ ॥
( चलकर ) यह पुरुष है । इनके समीप जाऊँ । ( समीप जाकर ) भगवन् , मै प्रबो
चन्द्रोदय प्रणाम करता हूँ ।
पुरुष- ( आह्लादके साथ ) आओ पुत्र, गलेसे लगो ।
( प्रबोधोदय गलेसे लगता है )
पुरुष-(सानन्द) अहो, अन्धकारराशिको विघटितकर प्रभात हो गया है । क्योंकि