प्रबोधचन्द्रोदयम् (कृष्णमिश्र यति - वेदान्त रूपक नाटक सटीक)

१०० प्रबोधचन्द्रोदयम्
शान्तिः-तर्हि अनन्तरमेव नरकविवरादुत्तीर्णः कोऽपि नारकी भवि-
ष्यति । ( विलोक्य विचिन्त्य च ) आः, ज्ञातम् । महामोहप्रवर्तितोऽयं दिग-
म्बरसिद्धान्तः । तत्सर्वथा दूरे परिहरणीयमस्य दर्शनम् । ( इति पराङ्मुखी-
भवति )
करुणा-सखि, मुहूर्तकं तिष्ठ । यावदत्र श्रद्धामन्वेषयामि । ( सहि,
मुहुत्तकं चिट्ठ । जाव एत्थ ! सद्धां अण्णेसामि )
( उभे तथा स्थिते )
( ततः प्रविशति यथानिर्दिष्टो दिगम्बरसिद्धान्तः )
दिगम्बरः-ॐ नमोऽर्हद्भ्यः । नवद्वारपुरीमध्ये आत्मा दीप इव
ज्वलति । एष जिनवरभाषितः परमार्थोऽयं मोक्षसुखदः । ( इति परिक्रामति )
अनन्तरम्-इदानीम् । नरकविवरात्-रौरवादिनामकनरकविलात् । उत्तीर्णः-
बहिर्गतः । कोऽपि नारकी कश्चन नरकवासी । महामोहप्रवर्त्तितः-मोहेन प्रचारितः ।
दिगम्बरसिद्धान्तः-जैनमतप्रभेदः । परिहरणीयम्-त्याज्यम् , अर्हद्भ्यः-जैनमत
ईश्वरस्य नाम अर्हन् इति तथा चोक्तम्-‘अर्हन्नित्यथ जैनशासनरताः' इति । नव-
द्वारपुरी-नवेन्द्रिययुता तनुः । दीप इव ज्वलति-प्रदीपवत् प्रकाशते । अयं हि
दिगम्बरसिद्धान्तः-अङ्गुष्ठपरिमाण एवात्मा हृत्पुण्डरीककोशमध्ये दीपवज्ज्वलति,
गृहाभ्यन्तरवर्त्तिदीपप्रभावदङ्गुष्ठमात्रस्यैव जीवस्य सर्वदेहव्याप्तेः सुखदुःखादयो
भवन्तीति । तस्मात्परिच्छिन्नपरिमाण आत्मा, स एवानादिवासनाभिः सुखदुःख-
भोगार्थं शरीरे निःक्षिप्य बध्यते, तन्निवृत्तिश्च भगवतार्हतादर्शितैर्धर्मैः केशोल्लुञ्चन-
तप्तशिलारोहणादिभिर्जायते, तथा च दिगम्बरश्रुतिः-'पञ्जरस्थः शुको यद्वद्विमुक्तो
बन्धनाद् ब्रजेत्' । त्वरितं तद्वदेवात्मा विमुक्तश्चोर्ध्वगो भवेत् । इति परमार्थः-सार-
भूतोऽर्थः । मोक्षसुखदः-मोक्षरूपपरमानन्दप्रदः । श्रावकाः-गृहस्था जनाः, ते हि
श्रवणाधिकृतत्वात् श्रावका उच्यन्ते ।
शान्ति—तो फिर अभी अभी नरकसे निकला हुआ कोई नारकी होगा । ( देख तथा
सोचकर ) अहा, समझ गया । यह तो महामोह प्रवर्त्तित दिगम्बर मत है । इसके दर्शनसे
बचना चाहिये । ( मुह फेर लेती है )
करुणा-सखि, क्षणभर रुकजा, जबतक यहाँ श्रद्धाको खोज लूं ।
( दोनों खोजती हुई ठहरती है )
( यथा वर्णित दिगम्बर मतका प्रवेश )
दिगम्बर-अर्हन् को नमस्कार है । नवद्वारपुरी मध्यमें आत्मा दीपकी तरह जल