प्रबोधचन्द्रोदयम् (कृष्णमिश्र यति - वेदान्त रूपक नाटक सटीक)

द्वितीयोऽङ्कः ८५
मृदुलतया शान्तिरुपरता भविष्यति । श्रद्धां व्याक्रष्टुं मिथ्यादृष्टिरेव विला-
सिनी परं प्रगल्भेति तदस्मिन्विषये सैव नियुज्यताम् । (पार्श्वतो विलोक्य)
विभ्रमावति, सत्वरमाहूयतां मिथ्यादृष्टिविलासिनी ।
विभ्रमावती-यद्देव आज्ञापयति । (जं देवो आणवेदि) ।
(निष्क्रम्य मिथ्यादृष्ट्या सह प्रविशति)
मिथ्यादृष्टिः-सखि, चिरदृष्टस्य महाराजस्य कथं मुखं प्रेक्षिष्ये ।
न खलु मां महाराज उपालप्स्यते ? (सहि, चिरदिट्ठस्स महाराअस्स कहं
मुहं पेक्खिस्सं । णं खु मं महाराओ उवालहिस्सदि ?)
विभ्रमावती-सखि, त्वन्मुखदर्शनेनात्मानमेव महाराजो न वेत्स्यति ।
उपायः । सा च-शान्तिः । परतन्त्रा-मात्राद्यत्ता । उपनिषत्सकाशात्-उपनिषदः
समीपदेशात् । श्रद्धाऽपकर्षणम्-श्रद्धाया दूरीकरणम् । अतिमृदुलतया-अतिसुकुमार-
तया । उपरता-मृता । श्रद्धासाहचर्यव्यपगमे शान्तेर्नाशस्तदायत्तत्वात्तस्या इति
मनसिकृत्वेदं रूपकम् । व्याक्रष्टुम्-अपगमयितुम् , उपनिषदः समीपाच्चालयितु-
मित्यर्थः । मिथ्यादृष्टिः-नास्तिकता । प्रगल्भा-धृष्टा, क्षमेति भावः । अस्मिन् विषये-
श्रद्धाया उपनिषत्सकाशादपकर्षणरूपे कर्मणि। सा-मिथ्यादृष्टिः । नियुज्यताम्-अधि-
क्रियताम् । 'विभ्रमावति' इदं मिथ्यादृष्टिसख्या नाम, 'अन्यतोऽपि दृश्यते' इति
विभ्रमशब्दस्य दीर्घः । सत्वरम्-शीघ्रम् । आहूयताम्-आकार्यताम् ।
चिरदृष्टस्य-बहोः कालात् परतः साक्षात्कृतस्य । प्रेक्षिष्ये-द्रक्ष्यामि । उपालप्स्यते
इयन्तं कालं कुत्र स्थितासि ? कथं न दृष्टासि ? इत्येवं प्रकारमुपालम्भं न प्रदास्य-
तीति जिज्ञासा ।
त्वन्मुखदर्शनेन-त्वद्वदनावलोकनेन । आत्मानमेव न वेत्स्यति-आत्मानं विस्म-
निषद्के पाससे श्रद्धाको हथिया लें । इस तरह माके वियोगमे शान्ति ढीली पड जायगी ।
श्रद्धाको बहकानेमें मिथ्यादृष्टि ही समर्थ हों सकेगी, अतः इस कार्यके लिये उसे ही नियुक्त
करना चाहिये । (बगलकी ओर ताककर) विभ्रमावति, विलासिनी मिथ्यादृष्टिको
शीघ्र बुला लाओ ।
विभ्रमावती-महाराजकी जो आज्ञा ।
(बाहर जाकर मिथ्या दृष्टिके साथ प्रवेश)
मिथ्यादृष्टि-सखि, बहुत दिनों के बाद महाराज का मुख कैसे देख सकूंगी, क्या
महाराज मुझे उलाहने नही देंगे ?
विभ्रमावती-सखि, तुम्हारा मुख देखकर महाराज अपने को भूल जायेगे, फिर