पाटीगणित (श्रीधराचार्य - प्राचीन संस्कृत टीका एवं प्रो. कृपाशंकर शुक्ल सविस्तार व्याख्या)

१४४ श्रेढीव्यवहारः
ग ३ रू¹ ३+, सादिः² या ३ रू¹ ५८, पदसङ्गुणाः व ३ या ५८, एतत् प्राक्प्रस्थितस्य धनम्,
पश्चात्प्रस्थितस्य खल्वपि । तस्य द्वितीययुत्यादिदिने आदितः पञ्चमे दिने धनं भवेति
पञ्चसप्ततिरादिधनञ्चात्र तदुत्तरस्तु द्वावेव, तत्र पदं न ज्ञायते इति यावत्तावता धनमानीयते ।
न्यासः— आ ७५, उ³ २, ग या १ ।
पदस्य या १ व्येकस्य⁴ या १ रू १+ अर्धेन (या) १/२ रू' १/२+ चयो २ निघ्नः⁵
या १ रू' १+, सादिः या १ रू' ७४, (पदसङ्गुणः व १ या ७४), एतत् पश्चात्प्रस्थितस्य
धनम् । इदानीमेतेऽव्यक्तपरिमाणज्ञानाय समीक्रियेते, तदर्थञ्चानयोः⁶ पक्षयोरव्यक्तभागेनाप-
वर्तितयोर्न्यासः—
या ३ रू' ५८
या १ रू' ७४
‘संशोध्यऽव्यक्तमित्यादिना’ लब्धमव्यक्तप्रमाणं ८, एतत्पदे द्वितीययुतिकालः⁷ ।
द्वितीयमेलापधनं चेत्येवानीयते उत्तरसूत्रानीतफलानुसारेण । तद्यथा प्राक्प्रस्थितस्य द्वे पदे,
प्राक्पदं १० अन्त्यपदं⁸ ८ । तत्र प्राक्पदमेकविहीनं ६, रूपादिचयेन (त)त्फलम् ४५, (एषाऽत्र-
वृद्धिः । ‘पूर्वपदैक्ये प्रभवे रूपे प्रचयेऽन्यगच्छानां’ ८ फलम् १०८, एषाऽत्र वृद्धिः) । ‘पूर्वपदस्येव
फलं सर्वपदैक्यस्य’⁹ १८, ‘प्राक्पदमेकविहीनमि’ति १७, (रूपादिचयेन ) फलं १५३,
हीनपदवृद्ध्या१० १०८ द्विगुणितया २१६ ऊनं¹¹ ६३+, चयेन ६ हतं¹² ३७८+, आदि-
(१) गुणयोः पदयोः १०, ८, अन्तरेण २ युतं ‘