पाटीगणित (श्रीधराचार्य - प्राचीन संस्कृत टीका एवं प्रो. कृपाशंकर शुक्ल सविस्तार व्याख्या)

श्रेढीव्यवहारः १२१
इह हि पदं न ज्ञायते अतस्तदव्यक्तमिति संज्ञायते । एतदीयप्रमाणस्य चानियतत्वाद्यावत्तावदिति
व्यवहारः । गणितकर्मण्यपि यावत्तावच्छब्दाद्यक्षरेण 'या' इत्यनेनास्योपलक्षणं भवति । अज्ञात-
प्रमाणस्यापि चास्य समुदायरूपत्वात् समुदायगतेनैव सङ्ख्याविशेषेण योगो भवति, यथा एको
यावत्तावदिति¹ न्यासः या (१), द्वाविति न्यासः (या २), त्रय इति न्यासः (या ३), एवमन्यत्
यदा च समुदायान्तरं प्रथमोद्दिष्टादुक्तराशिविलक्षणावयवसङ्ख्या जायते तदा तस्य² यावत्ताव-
त्प्रमाणत्वेपि पूर्वस्मादव्यक्तराशेर्वैलक्षण्यसूचनार्थं पूर्वाचार्यैः कालकनीलकपीतश्वेतहरितादिविशेष-
वाचिशब्दान्यतमसंज्ञा³ प्रवर्तिता । गणितकर्मण्यपि⁴ संज्ञाशब्दाद्यक्षरेणोपलक्षणं⁵ कृतमज्ञातप्रमाण-
स्यापि 'का' इत्यादि⁶ प्राग्वत् न्यासः—का १, का २, का ३ । अत्रोपर्यप्यन