पाशुपत सूत्र (भगवान् लकुलीश - कौण्डिन्य प्रणीत पञ्चार्थभाष्य सहित पाशुपत दर्शन मूल)

कर्तव्यः। ततस्ते मनसा वा वाचा वा निद्राविष्टोऽयमिति लौकिकाः
प्रपद्यन्ते परिभवन्ति च । अनेनानृताभियोगेनास्य यत् तेषां सुकृतं
तदागच्छति । अस्यापि च यत् पापं तत् तान् प्रति ।
एवं क्राथनम् इति क्रिया । इत इत्यभिजने आज्ञायां नियोगे च ।
वाशब्दः क्राथनस्पन्दनादिविभागे द्रष्टव्यः ॥ १२ ॥
आह—अविभक्ताभिधानादेव क्राथनस्पन्दनादीनां विभागसिद्धिः,
हसितादिवत् (अ० १, सू० ८) । कस्माद् भाविवचनं भवति ? ।
उच्यते—पृथगभिधाने सत्यपि हसितगीतनृत्यवत् सन्देहः। पृथगभिधाने
सत्यपि हसितगीतयोः पृथक् पृथक् प्रयोगः । अत्र विभक्तयोस्तु
गीतनृत्ययोः । अध्ययनयन्त्रणयोश्च । तस्मात् पृथगभिधानमनुरतो
वा विभागे भवतान्यदोषः (?) । ततः क्राथनक्रियायावमानादिषु
निष्पन्नेषु क्राथनादि संसृष्टं समुत्सृज्य शीघ्रमुत्थातव्यम् । यथा
लौकिकानां सम्प्रत्ययो भवति, किमप्यनेन स्वप्नान्तरे भयं दृष्टमिति।
अत उत्थाय शिरःपाण्यादीनामन्यतमं स्पन्दितव्यम् । यस्मादाह—
स्पन्देत वा ॥ १३ ॥
अत्र स्पन्दनमिति ज्ञानेच्छामधिकुरुते । कस्मात् ? । ज्ञानेच्छा-
प्रयत्नपूर्वकं शरीरावयवाः स्पन्दयितव्याः । द्रष्टारो हि वायुसंसृष्टो-
ऽयमिति लौकिकाः प्रतिपद्यन्ते (प)रिभवन्ति च। अनेनानृताभियोगेनास्य
तत्पुण्यमागच्छति, अस्यापि च यत् पापं तान् गच्छति । एवं
स्पन्दनम् इति क्रिया । इत इत्यभिजने आज्ञायां नियोगे च । एवमादि-
१. 'असुप्तस्यैव सुप्तलिङ्गप्रदर्शनं क्राथनम्', २. 'वातवाभिभूतस्येव शरीरावयवानां
कम्पनं स्पन्दनम्' । गणकारिकाव्याख्या page 19.