पाशुपत सूत्र (भगवान् लकुलीश - कौण्डिन्य प्रणीत पञ्चार्थभाष्य सहित पाशुपत दर्शन मूल)

२२६ सभाष्ये पाशुपतसूत्रे
क्रोधो न कर्तव्यः। तत्रैतत् स्याद् एवम(भि)हिते तीव्रदुःखं मानसमभि-
व्यज्यते । कथमत्र क्रोधो न भविष्यतीति ?। उच्यते—न भविष्यति ।
कस्मात् ? । परिसङ्ख्यानसामर्थ्यात् । इह मनुष्यलोके देशोऽर्थ
नाम मातापितृहेतुकः औपचयिकः कार्यपिण्डः शरीरसञ्ज्ञः । स
तस्माद् भवः(१) । क्षेत्रज्ञस्तु चेतनः सर्वगतः शुचिः । अस्य
चास्माकं चान्तरमविदितम् । अपरिदृष्टार्थे भवानेतद् वा ब्रूयात् ।
अतः क्रोधनिमित्तासम्भवात् परिसङ्ख्यानसामर्थ्येन क्रोधो न कार्यः ।
एवं शेषेष्वपि द्रष्टव्यम् । भवति चापि—
"शृङ्गवान् नखवान् दंष्ट्री विकृतो रुधिराशनः ।
राक्षसो वा पिशाचो वा क्रोधिष्णुर्जायते नरः ॥"
पुनश्चाह—
"कङ्कगृध्रसृगालेषु दंशेषु मशकेषु च ।
पन्नगेषु च जायन्ते नराः क्रोधपरायणाः ॥
विद्विष्टः सर्वभूतानां बह्वमित्रोऽल्पबान्धवः ।
क्रूरधर्मा दुराचारः क्रोधिष्णुर्जायते नरः ॥
क्रुद्धः करोति पापानि क्रुद्धः पापानि भाषते ।
क्रुद्धो भवति निर्लज्जस्तस्मात् क्रोधं विवर्जयेत् ॥"
तथाचोक्तम्—
"यत् क्रोधनो जपति यच्च जुहोति यद्वा
यद्वा तपस्तप्यति यद्ददाति तत्सर्वम् (१) ।
वैवस्वतो हरति पूर्तममुष्य सर्वं
मिथ्या श्रुतं भवति तस्य शमोऽपि तस्य ॥
१. "क्रव्यादो " इति पाठान्तरम्‌०