पाशुपत सूत्र (भगवान् लकुलीश - कौण्डिन्य प्रणीत पञ्चार्थभाष्य सहित पाशुपत दर्शन मूल)

:। पञ्चमोऽध्यायः । २५
मृदमापस्तथा यानं पत्रं पुष्पं फलान्यपि ।
असंवृतानि गृह्णीयात् पवित्रार्थीह कार्यवान् ॥
नद्यश्च वाप्यः कूपाश्च तटाकानि सरांसि च ।
असंवृतानि गृह्णीयात् प्राजापत्येन कर्मणा ॥ ”
इत्येवमस्तेयं तन्त्रे सिद्धम् ।
६. अक्रोधस्तन्त्रे सिद्धः । कस्मात् ? । शूद्रप्रतिषेधात्
(अ० १, सू० १३), अतितापोपदेशाच्च (अ० २, सू० १६) ।
इहाध्यात्मिकाधिभौतिकाधिदैविकानां सर्वद्वन्द्वानां मनसि शरीरे च
उपनिपतितानां सहिष्णुत्वमप्रतीकारश्चेति यस्मात् कृतो(ऽतो)ऽत्राक्रोधः
तन्त्रे सिद्धः । क्रोधश्च पुनश्चतुर्विधः । तद्यथा—भावलक्षणः कर्मलक्षणः
वैकल्यकरः उद्वेगकरश्चेति । तत्र भावलक्षणो नाम सः, यत्रासूयाद्वेष-
मदमानमात्सर्यादयो भावाः प्रवर्तन्ते । कर्मलक्षणो नाम यत्र
कलहवैरसम्प्रहरणाद्या भावाः प्रवर्तन्ते । वैकल्यकरो नाम यत्र
पाणिपादनासाक्ष्यङ्गुलिप्रहरणादयो भावाः प्रवर्तन्ते । उद्वेगकरो
नाम यत्र स्वात्मानं परात्मानं वा प्राणैर्वियोजयति । इत्येवं
चतुर्विधः क्रोधः । अस्य चतुर्विधस्यापि क्रोधस्य परिवर्जनम्
अक्रोधमाहुराचार्याः । तस्माद् देशजातिकुलकर्मसम्बन्धनिन्दायां करण-
क्रियायां कार्यनिन्दायामाहारनिन्दायां वाधिकृतेन क्रोधो न कर्तव्यः ।
तत्र देशनिन्दा तावद् भवति । तद्यथा—यत्र भवान् जातस्तत्र
देशे ब्राह्मणा एव न सन्तीति यदि कश्चिदधिक्षेपं कुर्यात्, तत्र
१. मनुस्मृतिः ४-२०२, २०३.
२. प्रायश्चित्तेनेत्यर्थः.