पाशुपत सूत्र (भगवान् लकुलीश - कौण्डिन्य प्रणीत पञ्चार्थभाष्य सहित पाशुपत दर्शन मूल)

: प्रथमोऽध्यायः । ९
मादिशति, यथा वाश्या तक्षणं बुद्ध्या पिधानम् । आह — अथ कस्मिन्
काले सा क्रिया कर्तव्येति ? । त्रिषवणम् इति । द्विगुः समासः ।
त्रीणीति सङ्ख्या । सवनमिति कालनिर्देशः । पूर्वसन्ध्या
मध्याह्नसन्ध्या अपरसन्ध्येति सन्ध्यात्रयम् । त्रिषवणं त्रिसन्ध्यं
त्रिकालमित्यर्थः । आह — त्रिषवणं किमनेन कर्तव्यम् ? । तदुच्यते —
स्नायीत १ । अत्र स्नानं शौचकार्येण शरीरेष्वागन्तुकानां स्नेह-
त्वग्लेपमलगन्धादीनां भस्मनापकर्षणं कर्तव्यम् । स्नानं तु भस्मद्रव्यगात्र-
संयोजनम् । परमार्थतस्तु स्नानादि पुण्यफलसंयोगधर्मात्मवचनाद्
(अ० ५, सू० ३१) आत्मशौचमेवैतत् । केवलं स्नानाद्यकलुषा-
(अ० १, सू० १८)पहतपाप्मादिवचनात् (अ० २, सू० ६)
कार्यकारणव्यपदेशेनात्मशौचं व्याख्यायते । इत इत्येतद् आज्ञायां
नियोगे च । नियोगत्वान्नियतं नियतत्वान्नियम इत्यर्थः । कस्मात् ? ।
प्रतितन्त्रसिद्धत्वाद् अहिंसकत्वाद् निश्रेयसहेतुत्वाच्च । भस्मना स्नेयं ;
'न चाद्भिर्विपरीतत्वादित्यर्थः ॥ २ ॥
किं स्नानमेवैवं भस्मना कर्तव्यम् ? । उच्यते । यस्मादाह —
भस्मनि शयीत ॥ ३ ॥
अत्र भस्म तदेव । निरुक्तमस्य पूर्वोक्तम् । भस्मनि इत्यौप-
श्लेषिकं सन्निधानम् । शय इत्युपशमस्य विश्रामस्याख्या । इत
१. The old religious practice was of besmearing the body with
holy ashes got from the Fire worship-Agnihotra etc., See Vaikhanasa
Srautasutra.
२. See अ० १, सू० २.
2