परिभाषेन्दुशेखर (नागेश भट्ट - व्याकरण परिभाषा सिद्धान्त एवं भैरवी टीका सटीक)

परि० क्र० विवरणम् नित्याऽनित्यत्वे विशेषः
५६. 'समर्थानां प्रथमाद्वा (४.१.८२) अनित्या अनित्यत्वञ्च 'अल्लोपोजनः' इत्यत्र
इति सूत्रे 'समर्थ'ग्रहणं तपरकरणात् । भाष्यापठितत्वेन
ज्ञापकम् । अन्यथासिद्धत्वेन च ग्रन्थकृता प्रत्या-
ख्यानादियमस्वीकार्या । अननुगत-
वचनकल्पनापेक्षया परिभाषान्तर-
कल्पनमेव वरमिति टीकाकृतश्च
(पृ० २३१) ।
६७. 'दीर्घोऽकितः' (७.४.८३) नित्या ×
इति सूत्रे 'अकिद्'ग्रहणं
ज्ञापकम् ।
६८. निन्दहिंसाक्लिश०' अनित्या अनित्यत्वे ज्ञापकन्तु 'सूददीपदीक्षश्च'
(३.२.१४६) इति सूत्रे वुञ्- (३.२.१५३) इति सूत्रे दीपेर्युज्-
स्त्रोविधानं ज्ञापकम् । निषेधः ।
वस्तुतस्तु 'वाऽसरूप'सूत्रस्य अनित्य-
त्वात् ६८,६९,७० संख्यकाः परि-
भाषाः युक्तिसिद्धाः ।
७२. 'कुमारश्रमणादिभिः' (२.१.७०) " भाष्योक्तसप्तस्थलेषु एषा न प्रवर्तते ।
इति सूत्रे स्त्रीलिङ्गश्रमणादि- तानि च स्थलानि २६२ पृष्ठे मूल-
पाठो ज्ञापकः । ग्रन्थतोऽवसेयानि ।
७४. 'अर्धं नपुंसकम्' (२.२.२) नित्या लौकिकन्यायसिद्धापि इयम्, 'धान्य-
इति सूत्रे नपुंसकग्रहणं ज्ञाप- पलाल'न्यायस्यात्र प्रवृत्तत्वात् ।
कम् ।
७६. 'उपपदमतिङ्' (२.२.१९) अनित्या अनित्यत्वन्तु 'कर्तृकरणे कृता बहुलम्'
इति सूत्रे अतिङ्ग्रहणं (पा० २.१.३२) इत्यत्र बहुलग्रह-
ज्ञापकम् । णात् लभ्यत इति 'उपपद'सूत्रस्थ-
कैयटप्रामाण्यात् ।
अन्ये तु प्रमाणाभावात्, फलाभावाच्च
नेयमनित्येत्याहुः ।
युक्तिसिद्धापीयम्, 'उपसञ्जनिष्य-
माण'न्यायस्य प्रसरादिति राघ-
वेन्द्राचार्याः । परन्तु तन्मतं भूतिकृता
प्रत्याख्यातम् (२७० पृ०) ।

• २३ -